آزمایش تستوسترون

این آزمایش چیست؟

آزمایش تستوسترون سطح این هورمون را در خون اندازه‌گیری می‌کند. تستوسترون اصلی‌ترین هورمون جنسی مردانه (آندروژن) است، اما در زنان نیز در مقادیر کمتری ساخته می‌شود.

در مردان، تستوسترون عمدتاً در بیضه‌ها و در زنان در تخمدان‌ها و غدد فوق‌کلیه تولید می‌شود. این هورمون در رشد عضلات، تراکم استخوان، تولید اسپرم، میل جنسی، خلق‌وخو و توزیع چربی بدن نقش دارد.

اغلب آزمایشگاه‌ها تستوسترون کل را گزارش می‌کنند. در برخی موارد، تستوسترون آزاد و SHBG هم اندازه‌گیری می‌شوند تا تصویر دقیق‌تری به‌دست آید.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً تستوسترون را در موارد زیر تجویز می‌کند:

در مردان:

• کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ
• ناباروری
• کاهش حجم بیضه‌ها
• خستگی مزمن، افسردگی، کاهش توده‌ی عضلانی
• بلوغ تأخیری در نوجوانان

در زنان:

• هیرسوتیسم (موی اضافه‌ی صورت یا بدن)
• آکنه‌ی شدید مقاوم به درمان
• بی‌نظمی شدید قاعدگی
• مشکوک شدن به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• ناباروری

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد، اما زمان نمونه‌گیری بسیار مهم است. تستوسترون در طول روز نوسان دارد و در صبح زود بالاترین مقدار را دارد. به همین دلیل، توصیه می‌شود نمونه‌گیری بین ساعت ۷ تا ۱۰ صبح انجام شود.

اگر داروی هورمونی، استروئید آنابولیک، قرص ضدبارداری یا داروی تستوسترون مصرف می‌کنید، به پزشک اطلاع دهید. بیوتین را ۴۸ ساعت قبل قطع کنید.

تفسیر نتایج

تستوسترون پایین در مردان (هیپوگنادیسم)

تستوسترون زیر ۲۶۴ ng/dL در دو نوبت صبحگاهی، تشخیص هیپوگنادیسم را مطرح می‌کند. علل شامل اختلال بیضه (اولیه)، اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس (ثانویه)، شیمی‌درمانی، چاقی شدید، دیابت کنترل‌نشده یا داروهای اپیوئیدی است.

تستوسترون بالا در زنان

می‌تواند نشانه‌ی PCOS، تومورهای تخمدان یا فوق‌کلیه، یا هایپرپلازی مادرزادی فوق‌کلیه باشد. PCOS شایع‌ترین علت در زنان جوان است.

تستوسترون بالا در مردان

می‌تواند ناشی از مصرف استروئید آنابولیک، تومور بیضه یا فوق‌کلیه، یا بلوغ زودرس باشد. مصرف تستوسترون خارجی، در عوض، تولید طبیعی بیضه را سرکوب می‌کند.

تستوسترون پایین در زنان

ممکن است در یائسگی، نارسایی فوق‌کلیه یا پس از برداشتن تخمدان رخ دهد. می‌تواند با کاهش میل جنسی و خستگی همراه باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• مردان با علائم هیپوگنادیسم و نتیجه‌ی پایین: مراجعه به متخصص غدد یا اورولوژی
• زنان با علائم هیرسوتیسم یا آکنه‌ی شدید: مشاوره با متخصص غدد یا زنان
• نوجوانان با بلوغ تأخیری: مشاوره با متخصص اطفال یا غدد
• خوددرمانی با تستوسترون یا استروئید بسیار خطرناک است و می‌تواند به ناباروری دائمی، آسیب کبد و قلب منجر شود

پرسش‌های پرتکرار

چرا باید صبح زود آزمایش بدهم؟ تستوسترون به‌طور طبیعی صبح زود بیشترین مقدار را دارد. آزمایش بعدازظهر می‌تواند به‌اشتباه پایین نشان دهد و باعث تشخیص نادرست هیپوگنادیسم شود.

آیا کم بودن تستوسترون با سن طبیعی است؟ تستوسترون معمولاً پس از ۳۰ سالگی هر سال حدود ۱٪ کاهش می‌یابد. این کاهش تدریجی طبیعی است و درمان معمولاً فقط در صورت علائم بالینی و نتایج پایین در چند نوبت توصیه می‌شود.

اگر فقط تستوسترون کل را آزمایش بدهم کافی است؟ در بسیاری از موارد بله، اما اگر نتیجه مرزی باشد، پزشک ممکن است تستوسترون آزاد و SHBG را هم درخواست کند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
تستوسترون (مردان بزرگسال)	264 - 916	ng/dL
تستوسترون (زنان)	15 - 70	ng/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.