آزمایش FSH (هورمون محرک فولیکول)

این آزمایش چیست؟

آزمایش FSH (هورمون محرک فولیکول) سطح این هورمون را در خون اندازه‌گیری می‌کند. FSH از غده‌ی هیپوفیز در مغز ترشح می‌شود و نقش کلیدی در عملکرد دستگاه تولید مثل دارد.

در زنان، FSH باعث رشد فولیکول‌های تخمدان و تولید استروژن می‌شود. در مردان، این هورمون تولید اسپرم را در بیضه‌ها تنظیم می‌کند. اندازه‌گیری FSH همراه با LH و استرادیول، تصویر دقیقی از سلامت محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-گناد می‌دهد.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً FSH را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• ناباروری یا سختی در باردار شدن
• بی‌نظمی شدید قاعدگی یا قطع قاعدگی
• علائم یائسگی (گرگرفتگی، خشکی واژن، تعریق شبانه)
• بلوغ زودرس یا تأخیری در کودکان
• مشکوک شدن به یائسگی زودرس (قبل از ۴۰ سالگی)
• در مردان: کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، کاهش حجم بیضه‌ها
• پایش درمان‌های هورمونی یا IVF

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد، اما برای زنان در سن باروری زمان نمونه‌گیری در چرخه‌ی قاعدگی بسیار مهم است. معمولاً برای بررسی ذخیره‌ی تخمدانی و ناباروری، نمونه‌گیری در روز سوم چرخه (روز سوم پس از شروع قاعدگی) انجام می‌شود.

اگر داروی هورمونی مانند قرص ضدبارداری، هورمون‌درمانی یا داروهای القای تخمک‌گذاری مصرف می‌کنید، حتماً به آزمایشگاه و پزشک اطلاع دهید. بیوتین (ویتامین B7) را حداقل ۴۸ ساعت قبل قطع کنید.

تفسیر نتایج

FSH بالا

افزایش FSH معمولاً نشانه‌ی کاهش پاسخ تخمدان یا بیضه به این هورمون است. علل شایع شامل یائسگی، نارسایی زودرس تخمدان، سندرم ترنر، آسیب بیضه یا شیمی‌درمانی است. در مردان، FSH بالا می‌تواند نشانه‌ی نارسایی اولیه‌ی بیضه باشد.

FSH پایین

کاهش FSH ممکن است ناشی از اختلال در هیپوفیز یا هیپوتالاموس باشد. علل شایع: استرس شدید، کاهش وزن شدید، ورزش بیش‌ازحد، تومور هیپوفیز یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS). در PCOS معمولاً نسبت LH به FSH بالا می‌رود.

FSH در یائسگی

در دوران یائسگی، FSH به‌طور طبیعی به‌شدت بالا می‌رود (معمولاً بیش از ۳۰ mIU/mL). این افزایش به‌همراه قطع قاعدگی برای بیش از ۱۲ ماه، تأییدکننده‌ی یائسگی است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• اگر زیر ۴۰ سال هستید و FSH شما بالا است: ارزیابی نارسایی زودرس تخمدان
• بی‌نظمی قاعدگی همراه با نتیجه‌ی غیرطبیعی: مراجعه به متخصص زنان یا غدد
• ناباروری بیش از ۱۲ ماه (یا ۶ ماه در زنان بالای ۳۵ سال): مشاوره با متخصص ناباروری
• در مردان با FSH غیرطبیعی: مراجعه به متخصص اورولوژی یا غدد

پرسش‌های پرتکرار

چرا باید FSH را روز سوم چرخه بدهم؟ در روز سوم قاعدگی، سطح FSH پایه را نشان می‌دهد و بهترین برآورد از ذخیره‌ی تخمدانی به‌دست می‌آید. اندازه‌گیری در روزهای دیگر چرخه می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

آیا FSH بالا یعنی حتماً ناباروری؟ نه. FSH بالا می‌تواند نشانه‌ی کاهش ذخیره‌ی تخمدانی باشد، اما بارداری همچنان ممکن است. تفسیر باید همراه با AMH، استرادیول و سن انجام شود.

اگر قرص ضدبارداری می‌خورم چه؟ قرص ضدبارداری FSH را سرکوب می‌کند و نتیجه قابل تفسیر نخواهد بود. معمولاً باید ۴ تا ۶ هفته قبل از آزمایش قرص قطع شود.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
FSH (زنان - فاز فولیکولر)	3.5 - 12.5	mIU/mL
FSH (زنان - تخمک‌گذاری)	4.7 - 21.5	mIU/mL
FSH (یائسگی)	25.8 - 134.8	mIU/mL
FSH (مردان)	1.5 - 12.4	mIU/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.