ادرار
U/A
آزمایش کامل ادرار (U/A)
Urinalysis
بررسی فیزیکی، شیمیایی و میکروسکوپی ادرار برای تشخیص عفونت ادراری، بیماری کلیه، دیابت و سایر مشکلات.
نکات کلیدی
-
نوع نمونه
ادرار میانه
-
آمادهسازی
بدون ناشتایی
-
زمان جواب
۲ تا ۲۴ ساعت
این آزمایش چیست؟
آزمایش کامل ادرار (U/A) یکی از پایهایترین، ارزانترین و پراطلاعترین آزمایشهای پزشکی است. این آزمایش ادرار را از سه جنبه بررسی میکند:
- فیزیکی: رنگ، شفافیت، وزن مخصوص
- شیمیایی: pH، پروتئین، گلوکز، کتون، نیتریت، خون
- میکروسکوپی: گلبولهای قرمز، سفید، باکتری، کریستال، سلولهای اپیتلیال
این سه بخش کنار هم تصویری از سلامت کلیه، مجاری ادراری، کبد و حتی متابولیسم کلی بدن ارائه میدهند.
چه زمانی این آزمایش لازم است؟
پزشک معمولاً U/A را در موارد زیر تجویز میکند:
- علائم عفونت ادراری: سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، فوریت ادرار، درد لگن
- خون در ادرار (هماچوری)
- درد کمر یا پهلو (مشکوک به سنگ کلیه)
- چکاپ روتین سالانه
- بارداری (در هر ویزیت)
- پایش بیماران دیابتی یا فشار خون بالا
- پیش از جراحی
- ارزیابی بیماران تبدار
- بیماران تحت درمان شیمیدرمانی یا داروهای کلیهسُمی
آمادهسازی پیش از آزمایش
این آزمایش نیاز به ناشتا بودن ندارد. اما برای نتیجهی دقیق:
روش نمونهگیری صحیح (Midstream Clean Catch)
- دستها را با آب و صابون بشویید
- ناحیهی تناسلی را با آب و صابون تمیز کنید
- اولین قسمت ادرار را در توالت دور بریزید (این بخش حاوی باکتریهای پوست است)
- سپس بدون توقف، میانهی ادرار را در ظرف نمونهگیری جمع کنید
- ظرف نباید با پوست یا لباس تماس پیدا کند
- نمونه را ظرف ۱ ساعت به آزمایشگاه برسانید
نکات مهم
- نمونهی صبح اول وقت بهترین است (غلیظتر و دقیقتر)
- ۲۴ ساعت قبل از مصرف بیشازحد ویتامین C پرهیز کنید (میتواند نتایج کاذب بدهد)
- اگر قاعدگی هستید، به آزمایشگاه اطلاع دهید (میتواند نتیجهی خون کاذب مثبت دهد)
تفسیر نتایج
رنگ ادرار
| رنگ | علت احتمالی |
|---|---|
| زرد کمرنگ | طبیعی، آب کافی |
| زرد تیره | کمآبی، ادرار غلیظ |
| شفاف | مصرف زیاد آب |
| قرمز / صورتی | خون، چغندر، داروها |
| نارنجی | داروها (ریفامپین)، یرقان |
| سبز / آبی | داروها، عفونت سودوموناس |
pH ادرار
- اسیدی (< 5.5): رژیم پرپروتئین، دیابت، اسیدوز، اسهال
- قلیایی (> 7.5): عفونت ادراری، رژیم گیاهی، استفراغ مکرر
پروتئین در ادرار (پروتئینوری)
طبیعی منفی است. وجود پروتئین میتواند نشانهی:
- خفیف: ورزش شدید، تب، استرس
- متوسط/شدید: بیماری کلیه (گلومرولونفریت، نفروپاتی دیابتی)، فشار خون بالا، عفونت
گلوکز در ادرار
طبیعی منفی است. وجود گلوکز:
- دیابت کنترلنشده (شایعترین علت)
- بارداری
- اختلال نادر کلیوی (Renal Glucosuria)
کتون در ادرار
نشانهی متابولیسم چربی:
- روزهداری طولانی یا کاهش وزن سریع
- دیابت بدون کنترل (کتواسیدوز دیابتی — خطرناک!)
- رژیم کتوژنیک
- استفراغ شدید
خون در ادرار (هماچوری)
طبیعی منفی است. علل:
- عفونت ادراری
- سنگ کلیه یا مثانه
- تومور (مثانه، کلیه، پروستات)
- آسیب فیزیکی
- ورزش شدید (هماچوری ورزشی)
- بیماری گلومرولی
نیتریت
طبیعی منفی. مثبت بودن نشانهی عفونت ادراری با باکتریهای گرم منفی (مانند E. coli) است.
گلبولهای سفید (WBC) و لکوسیت استراز
- WBC > ۵: نشانهی عفونت یا التهاب
- لکوسیت استراز مثبت + نیتریت مثبت: عفونت ادراری بسیار محتمل
گلبولهای قرمز (RBC)
- RBC > ۳: هماچوری، نیاز به بررسی بیشتر
باکتری
وجود باکتری زیاد همراه با WBC بالا = عفونت ادراری (UTI). معمولاً نیاز به کشت ادرار برای تشخیص دقیق نوع باکتری دارد.
شایعترین تشخیصها
عفونت ادراری (UTI)
علائم: WBC بالا + نیتریت مثبت + لکوسیت استراز مثبت + باکتری + گاهی RBC درمان: آنتیبیوتیک (پس از کشت)
سنگ کلیه
علائم: RBC بالا + کریستال (اوکسالات کلسیم، اسید اوریک) + درد پهلو درمان: مصرف آب، مسکن، گاهی مداخله
دیابت کنترلنشده
علائم: گلوکز + کتون مثبت + وزن مخصوص بالا درمان: کنترل قند فوری
بیماری کلیوی
علائم: پروتئین + RBC + کست (Cast) در میکروسکوپ درمان: ارجاع به نفرولوژیست
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- علائم عفونت ادراری: حتماً به پزشک مراجعه کنید
- خون در ادرار: حتی یکبار مشاهده، باید بررسی شود
- پروتئین یا گلوکز مثبت در دو آزمایش متوالی
- علائم سیستمیک: تب، درد پهلو، تهوع
- ادرار با بوی غیرعادی پایدار
پرسشهای پرتکرار
آیا نمونهی ادرار را میتوانم در خانه جمع کنم؟ بله، اما باید ظرف ۱ ساعت به آزمایشگاه برسد. در غیر این صورت در یخچال نگه دارید و حداکثر ۲-۴ ساعت بعد به آزمایشگاه ببرید.
چرا نمونهی میانهی ادرار را میخواهند؟ اولین قسمت ادرار حاوی باکتریها و سلولهای پوستی است که میتوانند نتیجه را کاذب کنند.
چه مدت طول میکشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از تحویل نمونه.
اگر فقط یک ناهنجاری در نتایجم بود، نگران باشم؟ نه لزوماً. خیلی از یافتهها موقتی هستند (دهیدراسیون، رژیم، ورزش). معمولاً پزشک تکرار آزمایش پس از ۱-۲ هفته را توصیه میکند.
محدودهی طبیعی
| پارامتر | محدوده | واحد |
|---|---|---|
| رنگ | زرد کمرنگ تا کاهرنگ | — |
| شفافیت | شفاف | — |
| pH | 4.5 - 8.0 | — |
| وزن مخصوص | 1.005 - 1.030 | — |
| پروتئین | منفی | — |
| گلوکز | منفی | — |
| کتون | منفی | — |
| خون | منفی | — |
| گلبول سفید (WBC) | 0 - 5 | /HPF |
| گلبول قرمز (RBC) | 0 - 3 | /HPF |
محدودهها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگهی نتایج خود رجوع کنید.