آزمایش کراتینین خون

این آزمایش چیست؟

کراتینین ماده‌ی زائدی است که از تجزیه‌ی کراتین در عضلات تولید می‌شود. کلیه‌ها این ماده را به طور پیوسته از خون فیلتر کرده و از طریق ادرار دفع می‌کنند.

چرا کراتینین مهم است؟ چون میزان تولید روزانه‌ی آن تقریباً ثابت است (بسته به توده‌ی عضلانی فرد) و به رژیم غذایی یا وضعیت آب بدن کمتر حساس است. این ویژگی کراتینین را به دقیق‌ترین آزمایش روتین برای ارزیابی عملکرد کلیه تبدیل می‌کند.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً کراتینین را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• چکاپ روتین سلامت کلیه
• بیماران دیابتی یا فشار خون بالا (سالی ۲ بار)
• علائم بیماری کلیوی
• قبل از استفاده از مواد حاجب رادیولوژیک (CT با کنتراست)
• پیگیری بیماران تحت درمان شیمی‌درمانی
• بیماران بستری در ICU
• ارزیابی پیشرفت بیماری مزمن کلیه (CKD)
• قبل از تجویز داروهایی که از طریق کلیه دفع می‌شوند

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتا بودن ندارد. اما برای دقت:

• از ۲۴ ساعت قبل ورزش سنگین نکنید (آسیب عضلانی می‌تواند کاذب بالا برد)
• از مصرف زیاد گوشت قرمز پرهیز کنید
• آب کافی بنوشید
• داروهای فعلی را اطلاع دهید

تفسیر نتایج

کراتینین طبیعی

عملکرد کلیه‌ها مناسب است. توجه: محدوده‌ی طبیعی در مردان بالاتر است چون توده‌ی عضلانی بیشتر دارند.

کراتینین بالا

افزایش کراتینین معمولاً نشانه‌ی کاهش عملکرد کلیه است. اما باید با eGFR (نرخ فیلتراسیون گلومرولی) تفسیر شود.

علل کلیوی:

• نارسایی کلیه‌ی حاد (AKI)
• بیماری مزمن کلیه (CKD)
• گلومرولونفریت
• پیلونفریت
• انسداد مجاری ادراری (سنگ، تومور)
• نفروپاتی دیابتی
• بیماری چندکیستی کلیه

علل غیرکلیوی (که مهم‌اند):

• دهیدراسیون شدید
• شوک یا کاهش جریان خون
• آسیب عضلانی شدید (رابدومیولیز)
• داروهای کلیه‌سُمی (آمینوگلیکوزیدها، ACE inhibitor دوز بالا)
• مصرف مکمل کراتین (بدنسازی)

کراتینین پایین

علل احتمالی:

• توده‌ی عضلانی کم (سالمندان، بیماران مزمن)
• بارداری (افزایش جریان خون کلیه)
• بیماری شدید کبدی
• سوءتغذیه

eGFR — معیار اصلی عملکرد کلیه

آزمایشگاه‌های مدرن همراه با کراتینین، eGFR (نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی) را هم گزارش می‌کنند. این عدد عملکرد کلیه را به درصد بیان می‌کند:

eGFR (mL/min/1.73m²)	مرحله‌ی CKD	تفسیر
≥ 90	مرحله ۱	عملکرد طبیعی
60 - 89	مرحله ۲	کاهش خفیف
45 - 59	مرحله ۳a	کاهش متوسط
30 - 44	مرحله ۳b	کاهش متوسط-شدید
15 - 29	مرحله ۴	کاهش شدید (قبل از دیالیز)
< 15	مرحله ۵	نارسایی نهایی (دیالیز)

نسبت BUN/کراتینین — تشخیص افتراقی

این نسبت در تفکیک علت نارسایی کلیه کمک می‌کند:

• نسبت > 20: علت پیش‌کلیوی (دهیدراسیون، نارسایی قلب)
• نسبت ۱۰ تا ۲۰: طبیعی یا آسیب درون‌کلیوی
• نسبت < 10: اتلاف کراتینین یا بیماری کبدی

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• افزایش ناگهانی کراتینین (حتی در محدوده‌ی طبیعی) — می‌تواند نشانه‌ی AKI باشد
• eGFR کمتر از ۶۰: ارزیابی توسط نفرولوژیست
• علائم همراه: ادم، تنگی نفس، تکرر ادرار شبانه، خارش پوست
• افزایش پیشرونده در دو آزمایش متوالی

نکات حفظ سلامت کلیه

• روزانه ۱.۵ تا ۲ لیتر آب بنوشید
• فشار خون را زیر ۱۳۰/۸۰ نگه دارید
• قند خون را کنترل کنید (HbA1c < ۷٪)
• مصرف نمک را به کمتر از ۵ گرم در روز کاهش دهید
• از مصرف بی‌رویه‌ی NSAID و مسکن‌ها پرهیز کنید
• وزن سالم را حفظ کنید
• سیگار را ترک کنید

پرسش‌های پرتکرار

اگر کراتینین من کمی بالا است، چقدر جدی است؟ به سن، جنس و توده‌ی عضلانی شما بستگی دارد. eGFR را همراه با کراتینین بررسی کنید. اگر eGFR بالای ۶۰ است، معمولاً مشکل جدی نیست.

آیا ورزش روی کراتینین اثر می‌گذارد؟ بله. ورزش سنگین (به‌ویژه بدنسازی) می‌تواند کراتینین را تا حد ناچیز افزایش دهد. این افزایش معمولاً ظرف ۴۸ ساعت برمی‌گردد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

هر چند وقت یک‌بار باید کراتینین بدهم؟ سالم: سالی یک‌بار. دیابتی یا فشار خون بالا: سالی دو بار. CKD: هر ۳ تا ۶ ماه.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
کراتینین (مردان)	0.74 - 1.35	mg/dL
کراتینین (زنان)	0.59 - 1.04	mg/dL
کراتینین (کودکان)	0.3 - 0.7	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.