آزمایش اسید اوریک

این آزمایش چیست؟

اسید اوریک محصول نهایی متابولیسم پورین‌ها (ترکیبات موجود در DNA و برخی غذاها) است. کلیه‌ها معمولاً ۷۰٪ و روده ۳۰٪ اسید اوریک را دفع می‌کنند.

وقتی اسید اوریک خون بالا می‌رود (هیپراوریسمی)، می‌تواند:

• در مفاصل کریستال تشکیل دهد → نقرس
• در کلیه کریستال تشکیل دهد → سنگ کلیه
• با بیماری قلبی-عروقی، فشار خون بالا و سندرم متابولیک مرتبط شود

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

• مشکوک به نقرس (درد ناگهانی شدید در شست پا، مچ، زانو)
• سنگ کلیه‌ی مکرر
• پایش درمان نقرس
• چکاپ روتین (به‌ویژه با چاقی، فشار خون، دیابت)
• قبل از شیمی‌درمانی (خطر سندرم لیز تومور)
• ارزیابی پره‌اکلامپسی در بارداری

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• ۴ ساعت ناشتایی توصیه می‌شود (در برخی آزمایشگاه‌ها)
• ۲۴ ساعت قبل: الکل ممنوع (به‌شدت اسید اوریک را بالا می‌برد)
• ۲۴ ساعت قبل: غذای پرپورین کم‌تر (گوشت قرمز، جگر، صدف)
• ورزش سنگین قبل از آزمایش نکنید
• داروها را اطلاع دهید (دیورتیک، نیاسین، آسپرین دوز پایین)

تفسیر نتایج

اسید اوریک طبیعی

• مردان: ۳.۴ - ۷.۰ mg/dL
• زنان: ۲.۴ - ۶.۰ mg/dL (زنان طبیعتاً پایین‌تر تا قبل از یائسگی)

هیپراوریسمی (بالا)

علل اصلی:

تولید بیش‌از‌حد

• رژیم غذایی پرپورین (گوشت قرمز، گوشت احشایی، صدف، آبجو)
• چاقی
• سندرم متابولیک
• بیماری‌های میلوپرولیفراتیو
• شیمی‌درمانی (تجزیه‌ی سلولی)
• پسوریازیس

دفع کم

• بیماری کلیه
• دیورتیک‌ها (به‌ویژه تیازیدها)
• مصرف الکل (آبجو بدترین است)
• کم‌آبی
• پره‌اکلامپسی
• اسیدوز

اسید اوریک پایین

نادر است. علل:

• سندرم فانکنی
• بیماری ویلسون
• داروها (آلوپورینول، پروبنسید)
• بارداری زودرس
• رژیم گیاهخواری شدید

اسید اوریک پایین معمولاً مشکل‌ساز نیست.

نقرس — کلید تشخیصی

علائم نقرس:

• درد شدید ناگهانی در یک مفصل (معمولاً شست پا)
• قرمزی، تورم، گرمی شدید مفصل
• معمولاً شب یا صبح زود شروع می‌شود
• ۳-۱۰ روز طول می‌کشد
• بین حملات، مفصل بدون علامت

نکته‌ی مهم: در ۳۰٪ از حملات نقرس حاد، اسید اوریک خون طبیعی است (چون در مفصل رسوب کرده). تشخیص قطعی با آنالیز مایع مفصلی است.

چطور اسید اوریک را کاهش دهیم؟

رژیم غذایی

کاهش پورین:

• حذف: گوشت احشایی (جگر، کلیه، مغز)، صدف، ساردین، آنچوی
• کاهش: گوشت قرمز، گوشت چرخ‌کرده، گوشت پرنده
• محدود: آبجو (بدترین)، شراب (متعادل)
• حذف: نوشابه‌های قندی، آبمیوه‌ی صنعتی (فروکتوز اسید اوریک را بالا می‌برد)

افزایش:

• آب: حداقل ۲ لیتر در روز
• لبنیات کم‌چرب
• قهوه (متعادل، مفید)
• ویتامین C
• گیلاس و آب گیلاس (مطالعات نشان داده مفید)

کاهش وزن

هر کیلو کاهش وزن، اسید اوریک را تقریباً ۰.۲ mg/dL کاهش می‌دهد.

دارودرمانی (برای نقرس)

پیشگیری از حمله

• آلوپورینول: کاهش تولید اسید اوریک
• فبوکسوستات: جایگزین آلوپورینول
• پروبنسید: افزایش دفع کلیوی

هدف: اسید اوریک < ۶.۰ (یا < ۵.۰ در نقرس شدید)

درمان حمله‌ی حاد

• NSAID (ایبوپروفن، ناپروکسن)
• کلشی‌سین (به‌ویژه در ۲۴ ساعت اول)
• استروئید (پردنیزولون) در موارد شدید

نکته: آلوپورینول را در حین حمله‌ی حاد شروع نکنید (می‌تواند حمله را بدتر کند).

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• درد ناگهانی شدید در مفصل: ارزیابی نقرس
• اسید اوریک بالای ۹ بدون علامت: ارزیابی برای دارودرمانی
• سنگ کلیه‌ی مکرر همراه با اسید اوریک بالا
• بیمار شیمی‌درمانی با اسید اوریک رو به افزایش

پرسش‌های پرتکرار

اگر اسید اوریک بالا داشته باشم بدون علامت، باید درمان شوم؟ بستگی به سطح دارد. زیر ۹ معمولاً فقط رژیم. بالای ۹ یا با سنگ کلیه: ممکن است دارودرمانی توصیه شود.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا گیاهخواری از نقرس جلوگیری می‌کند؟ رژیم گیاهی کمک می‌کند چون پورین‌های گیاهی (حتی در حبوبات) خطر کم‌تری دارند. مطالعات نشان داده ارتباط معکوس.

فروکتوز چرا اسید اوریک را بالا می‌برد؟ متابولیسم فروکتوز در کبد به‌سرعت ATP را تخلیه می‌کند که منجر به تولید اسید اوریک می‌شود. نوشابه، آبمیوه و شیرینی‌های صنعتی همگی این اثر را دارند.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
اسید اوریک (مردان)	3.4 - 7.0	mg/dL
اسید اوریک (زنان)	2.4 - 6.0	mg/dL
هیپراوریسمی	> 7.0 (مردان) / > 6.0 (زنان)	mg/dL
هدف درمان نقرس	< 6.0	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.