کشت ادرار

این آزمایش چیست؟

کشت ادرار (U/C) آزمایشی است که در آن نمونه‌ی ادرار روی محیط کشت ویژه قرار می‌گیرد تا اگر باکتری در آن وجود داشته باشد، رشد کند و قابل شناسایی شود.

این آزمایش دو هدف اصلی دارد:

1. شناسایی نوع باکتری عامل عفونت (مانند E. coli، Klebsiella، Proteus)
2. آنتی‌بیوگرام: تعیین اینکه کدام آنتی‌بیوتیک‌ها روی این باکتری مؤثر و کدام بی‌اثر هستند

کشت ادرار استاندارد طلایی تشخیص قطعی عفونت ادراری (UTI) است. در حالی که آزمایش کامل ادرار (U/A) فقط مشکوک به عفونت را نشان می‌دهد، کشت آن را تأیید می‌کند و راهنمای انتخاب دارو می‌شود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک کشت ادرار را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• علائم عفونت ادراری: سوزش، تکرر، فوریت، درد لگن
• نتیجه‌ی U/A با WBC بالا یا نیتریت مثبت
• عفونت ادراری مکرر (بیش از ۲ بار در ۶ ماه)
• عفونت ادراری در کودکان، آقایان یا سالمندان
• بارداری (غربالگری روتین در سه‌ماهه‌ی اول)
• تب با منشأ نامشخص
• درد پهلو یا کمر (مشکوک به پیلونفریت)
• قبل از جراحی‌های اورولوژیک
• بیماران کاتترگذاری شده با علائم عفونت
• پایش درمان عفونت‌های مقاوم

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد، اما روش نمونه‌گیری بسیار مهم است.

روش نمونه‌گیری صحیح (Midstream Clean Catch)

نمونه باید ادرار میانه و تمیز باشد تا کشت آلوده نشود:

1. دست‌ها را کامل با آب و صابون بشویید
2. ناحیه‌ی تناسلی را تمیز کنید:
   • خانم‌ها: لب‌ها را با دست از هم باز کرده و ناحیه را با گاز استریل یا دستمال مرطوب از جلو به عقب پاک کنید
   • آقایان: سر آلت و ناحیه را تمیز کنید (در ختنه‌نشدگان، پوست را عقب بکشید)
3. اولین قسمت ادرار را در توالت دور بریزید (این بخش حاوی باکتری‌های پوست است)
4. بدون توقف ادرار، میانه‌ی ادرار را در ظرف استریل آزمایشگاه جمع کنید
5. ظرف نباید با پوست، لباس یا توالت تماس پیدا کند
6. درب ظرف را فوری ببندید و در عرض ۱ ساعت به آزمایشگاه برسانید

نکات مهم

• بهترین زمان: اولین ادرار صبحگاهی (غلیظ‌تر، باکتری بیشتر)
• اگر تأخیر دارید، نمونه را در یخچال نگه دارید (حداکثر ۲ تا ۴ ساعت)
• اگر آنتی‌بیوتیک می‌خورید، حتماً به پزشک و آزمایشگاه بگویید (می‌تواند نتیجه را کاذب منفی کند)
• در قاعدگی، اگر امکان دارد، آزمایش را به بعد موکول کنید

تفسیر نتایج

معیار کلونی (CFU/mL)

CFU یعنی Colony Forming Unit یا واحد تشکیل کلونی باکتری.

محدوده	تفسیر
< 10,000 CFU/mL	منفی — عفونت نیست
10,000 - 100,000	منطقه‌ی خاکستری — احتمال آلودگی نمونه
≥ 100,000	مثبت — عفونت ادراری

استثناها:

• در آقایان یا نمونه از طریق کاتتر، حتی > ۱,۰۰۰ CFU/mL ممکن است معنی‌دار باشد
• در علائم شدید با باکتری اختصاصی (مثل S. saprophyticus در خانم‌های جوان)، حتی شمارش پایین‌تر هم معنادار است

نوع باکتری

شایع‌ترین باکتری‌های عامل UTI:

باکتری	درصد موارد	منبع شایع
E. coli	۷۰ - ۸۵٪	روده، بهداشت
Klebsiella	۵ - ۱۰٪	بیمارستان
Proteus mirabilis	۵٪	سنگ کلیه‌ساز
Enterococcus	۵٪	سالمندان، کاتتر
S. saprophyticus	۵٪	خانم‌های جوان

آنتی‌بیوگرام

نتیجه به‌صورت حساس (S)، حدواسط (I)، مقاوم (R) برای هر آنتی‌بیوتیک گزارش می‌شود:

• S (Sensitive): آنتی‌بیوتیک مؤثر است
• I (Intermediate): مرزی، نیاز به دوز بالاتر
• R (Resistant): باکتری مقاوم، این دارو را تجویز نکنید

پزشک با نگاه به آنتی‌بیوگرام بهترین دارو را انتخاب می‌کند.

کشت با چند باکتری

اگر بیش از دو نوع باکتری گزارش شود، معمولاً نشانه‌ی آلودگی نمونه است نه عفونت واقعی. پزشک معمولاً تکرار آزمایش با نمونه‌گیری بهتر را درخواست می‌کند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• سوزش هنگام ادرار همراه با تکرر
• خون در ادرار
• درد پهلو یا کمر همراه با تب
• تب و لرز همراه با علائم ادراری (مشکوک به پیلونفریت — اورژانس)
• علائم ادراری در بارداری (همیشه باید درمان شود)
• علائم در کودکان، آقایان یا سالمندان (نیاز به بررسی دقیق‌تر)
• عفونت‌های مکرر (بیش از ۲ بار در ۶ ماه)

عفونت ادراری درمان‌نشده می‌تواند به کلیه (پیلونفریت) و حتی خون (سپسیس) برسد.

پرسش‌های پرتکرار

فرق U/A با U/C چیست؟ U/A (آزمایش کامل ادرار) سریع و ارزان است و عفونت را مشکوک می‌کند. U/C (کشت) باکتری را شناسایی و آنتی‌بیوتیک مؤثر را مشخص می‌کند. معمولاً پزشک هر دو را با هم تجویز می‌کند.

چرا نمونه‌ی میانه می‌خواهند؟ اولین قسمت ادرار حاوی باکتری‌های پوست و مجرا است که می‌توانند کشت را آلوده کنند و نتیجه‌ی کاذب مثبت بدهند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری برای جواب اولیه، اما آنتی‌بیوگرام معمولاً ۴۸ تا ۷۲ ساعت طول می‌کشد چون باکتری باید رشد کند.

اگر آنتی‌بیوتیک می‌خورم، می‌توانم کشت بدهم؟ بهتر است حداقل ۴۸ ساعت بعد از آخرین دوز کشت داده شود تا نتیجه واقعی باشد. اگر فوری است، حتماً به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
کشت منفی	< 10,000	CFU/mL
مشکوک به آلودگی	10,000 - 100,000	CFU/mL
عفونت ادراری	≥ 100,000	CFU/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.