آزمایش T4 (تیروکسین تام)

این آزمایش چیست؟

آزمایش T4 یا تیروکسین تام میزان کل هورمون T4 خون را اندازه می‌گیرد. T4 هورمون اصلی ترشح‌شده از غده‌ی تیروئید است و در بافت‌های بدن به T3 (شکل فعال‌تر) تبدیل می‌شود. به همین دلیل، T4 را می‌توان «انبار» هورمون تیروئید در نظر گرفت.

حدود ۹۹٪ از T4 موجود در خون به پروتئین‌هایی مانند TBG، آلبومین و ترانس‌تیرتین متصل است و تنها کسر بسیار کوچکی به‌صورت آزاد (Free T4) فعال است. آزمایش T4 Total مجموع شکل متصل و آزاد را اندازه‌گیری می‌کند.

این آزمایش معمولاً در کنار TSH انجام می‌شود تا تصویر کاملی از عملکرد محور هیپوفیز-تیروئید به‌دست آید. در سال‌های اخیر، در بسیاری از آزمایشگاه‌ها Free T4 جایگزین T4 Total شده است چون به تغییرات پروتئین‌های ناقل وابسته نیست.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً T4 را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• TSH غیرطبیعی در آزمایش قبلی
• علائم کم‌کاری تیروئید: خستگی، افزایش وزن، یبوست، خشکی پوست، احساس سرما
• علائم پرکاری تیروئید: کاهش وزن، تپش قلب، عرق‌ریزش
• پایش درمان با لووتیروکسین
• غربالگری نوزادان برای کم‌کاری مادرزادی تیروئید
• بزرگی غده‌ی تیروئید (گواتر)
• بارداری یا تلاش برای بارداری
• چکاپ روتین در افراد بالای ۶۰ سال

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد و در هر ساعت از روز قابل انجام است.

نکات مهم:

• اگر لووتیروکسین مصرف می‌کنید، روز آزمایش قرص را بعد از نمونه‌گیری بخورید (یا طبق دستور پزشک).
• بیوتین (ویتامین B7) را حداقل ۴۸ ساعت قبل قطع کنید — می‌تواند نتیجه را کاذب تغییر دهد.
• داروهای حاوی استروژن (قرص ضدبارداری، HRT)، فنی‌توئین، آسپرین و کورتیکواستروئید می‌توانند روی T4 Total اثر بگذارند.
• بارداری به‌طور طبیعی T4 Total را بالا می‌برد (به دلیل افزایش TBG).

تفسیر نتایج

T4 پایین (کم‌کاری تیروئید)

کاهش T4 معمولاً نشانه‌ی هیپوتیروئیدیسم است. در این حالت TSH بالا می‌رود و T4 پایین می‌آید (کم‌کاری اولیه‌ی تیروئید).

علل شایع:

• تیروئیدیت هاشیموتو (شایع‌ترین علت در بزرگسالان)
• جراحی یا ید رادیواکتیو روی تیروئید
• کمبود ید
• داروها (لیتیوم، آمیودارون)
• کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان
• بیماری‌های هیپوفیز (در این حالت TSH هم پایین است)

T4 بالا (پرکاری تیروئید)

افزایش T4 معمولاً نشانه‌ی هیپرتیروئیدیسم است و با کاهش TSH همراه است.

علل شایع:

• بیماری گریوز
• گواتر چندگره‌ای سمی
• آدنوم سمی
• تیروئیدیت در مرحله‌ی حاد
• مصرف بیش از حد لووتیروکسین

T4 Total بالا اما TSH طبیعی

ممکن است به دلیل افزایش پروتئین‌های ناقل (TBG) باشد، نه پرکاری واقعی. شایع در:

• بارداری
• مصرف استروژن یا قرص ضدبارداری
• بیماری‌های کبد
• اختلالات ژنتیکی پروتئین‌های ناقل

در این موارد، Free T4 اطلاعات دقیق‌تری می‌دهد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر T4 شما خارج از محدوده‌ی طبیعی است، با پزشک متخصص داخلی یا غدد مشورت کنید. تفسیر T4 همیشه باید در کنار TSH انجام شود.

موارد نیازمند توجه بیشتر:

• T4 پایین به‌همراه TSH بالا: کم‌کاری اولیه‌ی تیروئید
• T4 بالا به‌همراه TSH پایین: پرکاری تیروئید
• T4 پایین و TSH پایین یا طبیعی: مشکوک به اختلال هیپوفیز
• T4 خیلی بالا با علائم شدید: مراجعه‌ی فوری به اورژانس

پرسش‌های پرتکرار

تفاوت T4 Total با Free T4 چیست؟ T4 Total مجموع T4 متصل و آزاد را می‌سنجد، اما Free T4 فقط بخش آزاد و فعال را اندازه می‌گیرد. در شرایطی که پروتئین‌های ناقل تغییر می‌کنند (بارداری، مصرف استروژن)، Free T4 دقیق‌تر است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

اگر لووتیروکسین مصرف می‌کنم، چه زمانی T4 بدهم؟ صبح، قبل از مصرف قرص آن روز. این کار باعث می‌شود سطح پایه‌ی T4 شما اندازه‌گیری شود نه پیک پس از قرص.

هر چند وقت یک‌بار باید تکرار کنم؟ تحت درمان با لووتیروکسین: هر ۶ تا ۸ هفته در شروع تا تثبیت دوز، سپس هر ۶ تا ۱۲ ماه. در افراد سالم نیازی به تکرار روتین نیست.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
T4 Total (بزرگسالان)	5 - 12	μg/dL
T4 Total (نوزادان)	6.5 - 16.3	μg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.