آزمایش T3 (تری‌یدوتیرونین)

این آزمایش چیست؟

آزمایش T3 یا تری‌یدوتیرونین تام میزان کل هورمون T3 موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. T3 یکی از دو هورمون اصلی تیروئید است (در کنار T4) و فعال‌ترین شکل هورمون تیروئید در بدن محسوب می‌شود. این هورمون مستقیماً متابولیسم سلول‌ها، ضربان قلب، دمای بدن و مصرف انرژی را تنظیم می‌کند.

بخش بزرگی از T3 موجود در خون به پروتئین‌ها (به‌ویژه TBG) متصل است و تنها بخش کوچکی به‌صورت آزاد و فعال در جریان خون وجود دارد. آزمایش T3 Total مجموع T3 متصل و آزاد را اندازه می‌گیرد.

این آزمایش معمولاً پس از TSH و T4 درخواست می‌شود، به‌ویژه وقتی پزشک به پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدیسم) مشکوک است، چون در بسیاری از موارد T3 زودتر از T4 افزایش می‌یابد.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً T3 را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• TSH پایین در آزمایش قبلی
• علائم پرکاری تیروئید: کاهش وزن، تپش قلب، عرق‌ریزش، لرزش دست، اضطراب
• مشکوک بودن به بیماری گریوز
• پایش درمان پرکاری تیروئید (دارو، ید رادیواکتیو یا جراحی)
• شناسایی T3 توکسیکوزیس (نوعی پرکاری تیروئید که در آن فقط T3 بالاست)
• بررسی گره‌های تیروئیدی فعال

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد. می‌توانید در هر ساعت از روز نمونه‌گیری کنید، اما برای پیگیری دوره‌ای بهتر است هر بار در زمان مشابه آزمایش بدهید.

نکات مهم:

• اگر بیوتین (ویتامین B7) یا مولتی‌ویتامین حاوی بیوتین مصرف می‌کنید، حداقل ۴۸ ساعت قبل از آزمایش قطع کنید.
• اگر داروی تیروئید (لووتیروکسین، متیمازول، PTU) مصرف می‌کنید، حتماً به آزمایشگاه و پزشک اطلاع دهید.
• داروهای حاوی استروژن، کورتیکواستروئیدها و آمیودارون می‌توانند روی نتیجه اثر بگذارند.

تفسیر نتایج

T3 بالا (پرکاری تیروئید)

افزایش T3 معمولاً نشانه‌ی هیپرتیروئیدیسم است. علائم شایع شامل کاهش وزن، تپش قلب، تحمل نکردن گرما، اسهال، بی‌خوابی و لرزش دست است.

علل شایع:

• بیماری گریوز (شایع‌ترین علت)
• گره‌های تیروئیدی فعال
• T3 توکسیکوزیس
• مصرف بیش از حد لووتیروکسین
• تیروئیدیت در مرحله‌ی حاد

T3 پایین

کاهش T3 می‌تواند نشانه‌ی کم‌کاری شدید تیروئید باشد، اما در موارد زیر هم دیده می‌شود:

• بیماری‌های شدید غیر تیروئیدی (Sick Euthyroid Syndrome)
• سوءتغذیه یا بی‌اشتهایی
• بیماری‌های مزمن کلیه یا کبد
• مصرف برخی داروها (پروپرانولول، آمیودارون، کورتیکواستروئید)

T3 طبیعی اما TSH غیرطبیعی

در کم‌کاری خفیف تیروئید (هیپوتیروئیدی تحت‌بالینی)، T3 معمولاً تا مراحل پیشرفته‌تر طبیعی می‌ماند. در این موارد، TSH و T4 ارزش تشخیصی بیشتری دارند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر T3 شما خارج از محدوده‌ی طبیعی است، نگران نشوید، اما حتماً با پزشک متخصص داخلی یا غدد مشورت کنید. تفسیر T3 بدون TSH و T4 ناقص است و پزشک باید تصویر کلی را ببیند.

علائم اورژانسی که نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند:

• تپش قلب شدید همراه با تب
• اضطراب شدید و بی‌قراری
• استفراغ مکرر و اسهال
• اختلال هوشیاری

این علائم ممکن است نشانه‌ی بحران تیروئیدی (Thyroid Storm) باشند که یک اورژانس پزشکی است.

پرسش‌های پرتکرار

تفاوت T3 Total با Free T3 چیست؟ T3 Total مجموع T3 متصل به پروتئین و آزاد را اندازه می‌گیرد، در حالی که Free T3 فقط بخش آزاد و فعال را می‌سنجد. Free T3 در شرایطی که سطح پروتئین‌های ناقل تغییر می‌کند (بارداری، مصرف استروژن) دقیق‌تر است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا بارداری روی T3 اثر دارد؟ بله، در بارداری سطح T3 Total به دلیل افزایش TBG معمولاً بالاتر می‌رود، اما Free T3 تغییر زیادی نمی‌کند. برای ارزیابی تیروئید در بارداری، Free T4 و TSH بیشتر اهمیت دارند.

هر چند وقت یک‌بار باید تکرار کنم؟ اگر پرکاری تیروئید دارید و تحت درمان هستید: هر ۴ تا ۶ هفته در شروع، سپس هر ۳ تا ۶ ماه. در افراد سالم نیازی به تکرار روتین T3 نیست.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
T3 Total (بزرگسالان)	80 - 200	ng/dL
T3 Total (کودکان)	100 - 260	ng/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.