آزمایش Free T3

این آزمایش چیست؟

آزمایش Free T3 (FT3) فقط شکل آزاد و فعال هورمون تری‌یدوتیرونین را در خون اندازه می‌گیرد. این بخش کوچک (کمتر از ۱٪ از کل T3) تنها بخشی است که می‌تواند وارد سلول‌ها شود و اثر بیولوژیک بگذارد. بقیه‌ی T3 به پروتئین‌های ناقل خون متصل است و در دسترس بافت‌ها نیست.

از آنجایی که FT3 وابسته به سطح پروتئین‌های ناقل نیست، در شرایطی که T3 Total می‌تواند گمراه‌کننده باشد (بارداری، مصرف استروژن، بیماری‌های کبد) دقت تشخیصی بالاتری دارد.

Free T3 معمولاً به‌عنوان آزمایش تکمیلی پس از TSH و Free T4 درخواست می‌شود، به‌ویژه وقتی پزشک به پرکاری تیروئید مشکوک است یا می‌خواهد علت کاهش TSH را بررسی کند.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً Free T3 را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• TSH پایین به‌همراه Free T4 طبیعی (مشکوک به T3 توکسیکوزیس)
• علائم پرکاری تیروئید: کاهش وزن، تپش قلب، عرق‌ریزش، لرزش دست، اضطراب
• پایش درمان بیماری گریوز
• بررسی گره‌های تیروئیدی فعال
• پایش پس از مصرف ید رادیواکتیو یا جراحی تیروئید
• مشکوک بودن به آدنوم سمی تیروئید

در کم‌کاری تیروئید، FT3 معمولاً ارزش تشخیصی کمی دارد چون تا مراحل پیشرفته طبیعی می‌ماند.

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد و در هر ساعت از روز قابل انجام است.

نکات مهم:

• بیوتین (ویتامین B7) را حداقل ۴۸ ساعت قبل از نمونه‌گیری قطع کنید.
• اگر دارویی برای تیروئید مصرف می‌کنید، به آزمایشگاه اطلاع دهید.
• داروهایی مانند آمیودارون، پروپرانولول، کورتیکواستروئیدها و فنی‌توئین می‌توانند روی FT3 اثر بگذارند.
• در بیماری‌های شدید غیر تیروئیدی، FT3 ممکن است به‌طور موقت پایین بیاید (Sick Euthyroid Syndrome) که نیاز به درمان ندارد.

تفسیر نتایج

Free T3 بالا

افزایش FT3 معمولاً نشانه‌ی هیپرتیروئیدیسم است. علائم شامل کاهش وزن، تپش قلب، تحمل نکردن گرما، اسهال و لرزش دست است.

علل شایع:

• بیماری گریوز
• گواتر چندگره‌ای سمی
• آدنوم سمی
• T3 توکسیکوزیس (فقط FT3 بالا، FT4 طبیعی)
• تیروئیدیت در فاز حاد
• مصرف بیش از حد لووتیروکسین یا T3 سینتتیک

Free T3 پایین

کاهش FT3 می‌تواند نشانه‌های متعدد داشته باشد:

• کم‌کاری شدید تیروئید (در مراحل پیشرفته)
• بیماری شدید غیر تیروئیدی (مانند عفونت سپسیس، نارسایی کبد یا کلیه)
• سوءتغذیه شدید یا روزه‌داری طولانی
• مصرف داروهای مهارکننده‌ی تبدیل T4 به T3 (پروپرانولول، آمیودارون)

Free T3 طبیعی با وجود علائم

اگر علائم تیروئید دارید اما FT3 طبیعی است، پزشک ممکن است TSH، Free T4 و آنتی‌بادی‌های تیروئید (Anti-TPO) را بررسی کند. تفسیر FT3 به تنهایی ارزش تشخیصی محدودی دارد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر Free T3 شما بالاتر از حد طبیعی است، حتماً با پزشک متخصص داخلی یا غدد مشورت کنید. پرکاری تیروئید درمان‌نشده می‌تواند به مشکلات قلبی، پوکی استخوان و در موارد شدید بحران تیروئیدی منجر شود.

علائم اورژانسی:

• تپش قلب شدید با تب
• اضطراب شدید و تعریق
• استفراغ مکرر
• اختلال هوشیاری

پرسش‌های پرتکرار

چرا پزشک هم T3 Total و هم Free T3 درخواست داده است؟ گاهی برای ارزیابی کامل‌تر، هر دو درخواست می‌شود. در شرایط خاص (بارداری، مصرف استروژن) مقایسه‌ی این دو به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا بارداری روی Free T3 اثر دارد؟ بارداری اثر چندانی روی Free T3 ندارد (برخلاف T3 Total که به دلیل افزایش TBG بالا می‌رود). به همین دلیل FT3 در بارداری قابل‌اعتمادتر است.

هر چند وقت یک‌بار باید تکرار کنم؟ در پرکاری تیروئید تحت درمان: هر ۴ تا ۶ هفته در شروع، سپس هر ۳ تا ۶ ماه. در افراد سالم نیازی به تکرار روتین نیست.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
Free T3 (بزرگسالان)	2.3 - 4.2	pg/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.