آزمایش پروژسترون

این آزمایش چیست؟

آزمایش پروژسترون سطح این هورمون را در خون اندازه‌گیری می‌کند. پروژسترون عمدتاً پس از تخمک‌گذاری توسط جسم زرد (Corpus Luteum) در تخمدان ساخته می‌شود و در دوران بارداری جفت آن را تولید می‌کند.

این هورمون آماده‌سازی دیواره‌ی رحم برای لانه‌گزینی جنین و حفظ بارداری در ماه‌های اول را بر عهده دارد. اندازه‌گیری پروژسترون در روز ۲۱ چرخه‌ی قاعدگی (یا ۷ روز پس از تخمک‌گذاری احتمالی) رایج‌ترین روش تأیید تخمک‌گذاری است.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً پروژسترون را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• بررسی ناباروری و تأیید تخمک‌گذاری
• ارزیابی نارسایی فاز لوتئال
• سقط مکرر
• پایش بارداری در سه‌ماهه‌ی اول
• مشکوک شدن به بارداری خارج رحمی
• بی‌نظمی شدید چرخه‌ی قاعدگی
• پایش هورمون‌درمانی پروژسترون
• مشکوک شدن به برخی تومورهای فوق‌کلیه

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد، اما زمان نمونه‌گیری اهمیت بالایی دارد. برای تأیید تخمک‌گذاری در زنان با چرخه‌ی ۲۸ روزه، نمونه‌گیری معمولاً در روز ۲۱ چرخه انجام می‌شود.

اگر داروی پروژسترون (خوراکی، واژینال یا تزریقی) مصرف می‌کنید، حتماً به آزمایشگاه و پزشک اطلاع دهید. بیوتین را ۴۸ ساعت قبل قطع کنید.

تفسیر نتایج

پروژسترون لوتئال بالای ۱۰ ng/mL

این مقدار معمولاً تأییدکننده‌ی تخمک‌گذاری در آن چرخه است. مقادیر بین ۳ تا ۱۰ ng/mL ممکن است نشانه‌ی نارسایی فاز لوتئال باشد.

پروژسترون لوتئال پایین

ممکن است نشانه‌ی نبود تخمک‌گذاری (anovulation) یا نارسایی فاز لوتئال باشد. علل شایع: PCOS، استرس، اختلال تیروئید، یائسگی نزدیک، یا اشکال در زمان‌بندی نمونه‌گیری.

پروژسترون در بارداری

در بارداری سالم، پروژسترون به‌تدریج افزایش می‌یابد. کاهش غیرعادی در سه‌ماهه‌ی اول می‌تواند نشانه‌ی تهدید سقط یا بارداری خارج رحمی باشد، اگرچه به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست و باید همراه با Beta-hCG و سونوگرافی تفسیر شود.

پروژسترون بالا خارج از بارداری

می‌تواند ناشی از کیست جسم زرد، حاملگی مولار، تومورهای تخمدان یا هایپرپلازی مادرزادی فوق‌کلیه باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• ناباروری بیش از ۱۲ ماه با پروژسترون پایین: مراجعه به متخصص ناباروری
• سقط مکرر: ارزیابی فاز لوتئال و سایر علل
• در بارداری اوایل با درد لگنی یا لکه‌بینی: مراجعه‌ی فوری برای رد بارداری خارج رحمی
• بی‌نظمی شدید قاعدگی همراه با پروژسترون نامتعارف: مشاوره با متخصص زنان

پرسش‌های پرتکرار

چرا پزشک گفت روز ۲۱ آزمایش بدهم؟ در یک چرخه‌ی ۲۸ روزه، تخمک‌گذاری حدود روز ۱۴ رخ می‌دهد و پروژسترون ۷ روز بعد (روز ۲۱) به اوج خود می‌رسد. اگر چرخه‌ی شما طولانی‌تر است، روز نمونه‌گیری باید جابه‌جا شود (۷ روز قبل از قاعدگی بعدی).

پروژسترون پایین یعنی حتماً سقط؟ نه. یک مقدار پایین به‌تنهایی تشخیص نیست. باید همراه با Beta-hCG، سونوگرافی و وضعیت بالینی تفسیر شود.

آیا قرص پروژسترون باعث افزایش شانس بارداری می‌شود؟ در برخی موارد (مثل نارسایی فاز لوتئال یا IVF) پزشک پروژسترون تجویز می‌کند، اما این تصمیم باید توسط متخصص ناباروری گرفته شود و خوددرمانی توصیه نمی‌شود.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
پروژسترون (فاز فولیکولر)	< 0.89	ng/mL
فاز لوتئال	1.8 - 23.9	ng/mL
سه‌ماهه اول بارداری	11 - 44	ng/mL
سه‌ماهه سوم	48 - 422	ng/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.