آزمایش LDH (لاکتات دهیدروژناز)

این آزمایش چیست؟

LDH (لاکتات دهیدروژناز) آنزیمی است که تقریباً در همه‌ی سلول‌های بدن وجود دارد و در فرایند تبدیل قند به انرژی نقش دارد. وقتی سلول‌ها آسیب می‌بینند، LDH از سلول آزاد و وارد جریان خون می‌شود.

به همین دلیل، LDH یک نشانگر غیر‌اختصاصی آسیب سلولی است: افزایش آن می‌تواند ناشی از آسیب قلب، کبد، کلیه، عضله، گلبول قرمز یا حتی برخی سرطان‌ها باشد. برای تعیین منشأ دقیق آسیب، گاهی ایزوآنزیم‌های LDH (LDH-1 تا LDH-5) اندازه‌گیری می‌شود:

• LDH-1 و LDH-2: قلب، گلبول قرمز
• LDH-3: ریه
• LDH-4 و LDH-5: کبد، عضله‌ی اسکلتی

در گذشته LDH برای تشخیص سکته‌ی قلبی استفاده می‌شد، اما امروز تروپونین جایگزین آن شده و LDH بیشتر در ارزیابی همولیز، آسیب کبد، لنفوم و برخی سرطان‌ها کاربرد دارد.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک ممکن است LDH را در این شرایط درخواست کند:

• ارزیابی همولیز (شکستن گلبول‌های قرمز)
• بررسی آسیب کبدی همراه با AST/ALT
• پایش لنفوم (هوچکین و غیرهوچکین) و برخی لوسمی‌ها
• ارزیابی متاستاز سرطان (به‌ویژه ملانوم و سرطان بیضه)
• بررسی آمبولی ریه یا انفارکتوس ریه
• بررسی مایع پلور یا مایع آسیت (تشخیص اگزودا از ترانسودا)
• ارزیابی پانکراتیت یا آنمی مگالوبلاستیک

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیازی به ناشتایی ندارد، اما رعایت چند نکته کمک‌کننده است:

• داروهای مصرفی را به پزشک اطلاع دهید (آسپرین، استامینوفن، استاتین‌ها و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند LDH را افزایش دهند)
• از ۲۴ ساعت قبل از ورزش شدید پرهیز کنید
• نکته‌ی فنی مهم: نمونه باید با دقت گرفته شود؛ فشار زیاد روی تورنیکه یا تأخیر در جداسازی پلاسما می‌تواند با همولیز نمونه باعث نتیجه‌ی کاذب بالا شود.

تفسیر نتایج

مقادیر طبیعی

گروه	محدوده
بزرگسالان	140 - 280 U/L
کودکان	150 - 500 U/L

(محدوده‌ها بین آزمایشگاه‌ها کمی متفاوت‌اند.)

افزایش خفیف تا متوسط (300 - 700 U/L)

علل شایع:

• همولیز نمونه (شایع‌ترین علت آرتیفکت آزمایشگاهی)
• هپاتیت ویروسی یا سیروز
• نارسایی قلبی
• بیماری‌های عضلانی، رابدومیولیز خفیف
• پانکراتیت
• آمبولی ریه
• آنمی همولیتیک یا کم‌خونی مگالوبلاستیک
• عفونت‌های ویروسی (EBV، CMV)

افزایش شدید (> 700 U/L)

علل مهم:

• همولیز شدید داخل عروقی
• لنفوم پیشرفته و برخی لوسمی‌ها
• متاستاز گسترده‌ی سرطان (ملانوم، سرطان بیضه، سرطان معده)
• نکروز وسیع کبدی (هپاتیت سمی، شوک)
• انفارکتوس وسیع
• پنوموسیستیس پنومونی (در بیماران HIV)

کاربرد در لنفوم

در لنفوم، LDH یکی از شاخص‌های پیش‌آگهی (IPI score) است؛ هرچه LDH بالاتر، توده‌ی توموری بزرگ‌تر و درمان معمولاً تهاجمی‌تر.

LDH پایین

نادر است و معمولاً اهمیت بالینی ندارد؛ گاهی در مصرف بالای ویتامین C دیده می‌شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• LDH بسیار بالا (> 700) همراه با علائم مثل تب طولانی، تعریق شبانه، کاهش وزن غیرعمدی، تورم غدد لنفاوی، رنگ‌پریدگی شدید یا ادرار تیره
• افزایش پیش‌رونده‌ی LDH در پایش سرطان یا لنفوم
• درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس ناگهانی یا زردی پوست همراه با LDH بالا

تفسیر نهایی LDH همیشه باید توسط پزشک و در کنار سایر آزمایش‌ها انجام شود.

پرسش‌های پرتکرار

LDH بالا یعنی سرطان دارم؟ لزوماً نه. شایع‌ترین علت LDH بالا، همولیز نمونه‌ی آزمایش است که آرتیفکت آزمایشگاهی است. پس از آن هپاتیت، آسیب عضلانی و عفونت‌ها قرار دارند. LDH به‌تنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیست.

چرا گاهی LDH بدون علت خاصی بالاست؟ شایع‌ترین دلیل، همولیز هنگام نمونه‌گیری است (مثلاً سوزن نازک، فشار زیاد تورنیکه، تکان دادن لوله). تکرار آزمایش با نمونه‌گیری دقیق معمولاً جواب طبیعی می‌دهد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا ورزش می‌تواند LDH را بالا ببرد؟ بله. ورزش شدید (به‌ویژه دویدن طولانی و وزنه‌برداری) می‌تواند LDH را تا چند برابر افزایش دهد. ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از آزمایش از ورزش سنگین پرهیز کنید.

آیا LDH برای تشخیص سکته‌ی قلبی استفاده می‌شود؟ امروزه خیر. تروپونین جایگزین اصلی شده. LDH ممکن است در شرایط خاص (مثل ارزیابی دیررس سکته) مفید باشد، اما استاندارد نیست.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
LDH (بزرگسالان)	140 - 280	U/L
LDH (کودکان)	150 - 500	U/L
LDH (افزایش متوسط)	300 - 700	U/L
LDH (افزایش شدید)	> 700	U/L

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.