آزمایش CK (کراتین کیناز)

این آزمایش چیست؟

کراتین کیناز (CK) که گاهی CPK هم نوشته می‌شود، آنزیمی است که در سلول‌های عضله‌ی اسکلتی، عضله‌ی قلب و مغز وجود دارد. وقتی این سلول‌ها آسیب می‌بینند، CK وارد خون می‌شود.

CK سه ایزوآنزیم دارد:

• CK-MM: عضله‌ی اسکلتی (بیشترین مقدار)
• CK-MB: عضله‌ی قلب (نشانگر قدیمی سکته‌ی قلبی، اکنون جای آن را تروپونین گرفته)
• CK-BB: مغز و ریه

امروزه CK بیشتر برای ارزیابی آسیب عضله‌ی اسکلتی، رابدومیولیز و میوپاتی‌ها به کار می‌رود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک CK را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• درد یا ضعف عضلانی شدید
• مشکوک به رابدومیولیز (تخریب عضله)
• بعد از تروما، تصادف یا سوختگی وسیع
• بعد از ورزش بسیار سنگین یا غیرعادی
• پایش بیماران تحت درمان با استاتین (که درد عضله می‌دهد)
• بررسی میوپاتی‌های ارثی (مثل دیستروفی عضلانی)
• ادرار قهوه‌ای یا تیره با درد عضله
• مشکوک به میوزیت یا التهاب عضلات

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد، اما چند نکته‌ی مهم وجود دارد:

• ۴۸ ساعت قبل از ورزش سنگین پرهیز کنید (ورزش CK را به‌شدت افزایش می‌دهد و نتیجه را گمراه می‌کند)
• از تزریق عضلانی در ۲۴ ساعت قبل پرهیز کنید
• اگر اخیراً تصادف، زمین خوردن یا فعالیت غیرمعمول داشته‌اید، اطلاع دهید
• لیست داروها (به‌خصوص استاتین، فیبرات، الکل) را همراه داشته باشید

تفسیر نتایج

مقادیر طبیعی

گروه	محدوده
CK مردان	38 - 174 U/L
CK زنان	26 - 140 U/L
CK-MB	< 5 ng/mL

(مقادیر طبیعی در آزمایشگاه‌های مختلف کمی متفاوت است.)

افزایش خفیف تا متوسط (۲ تا ۱۰ برابر طبیعی)

• ورزش سنگین
• تزریق عضلانی
• تشنج
• هیپوتیروئیدی
• استفاده‌ی طولانی از استاتین

افزایش شدید (بیش از ۱۰ برابر طبیعی)

• رابدومیولیز (تخریب وسیع عضله) — خطرناک، نیاز به بستری
• تروما یا له‌شدگی
• سوختگی وسیع
• ایسکمی طولانی اندام
• میوزیت اتوایمیون
• دیستروفی عضلانی

CK-MB

• < ۵ ng/mL: طبیعی
• بالا با نسبت CK-MB/CK کل > ۵٪: به‌نفع آسیب قلبی
• بالا با نسبت < ۵٪: به‌نفع آسیب عضله‌ی اسکلتی

CK پایین

معمولاً بالینی مهم نیست، اما می‌تواند در کم‌کاری شدید تیروئید، کاهش توده‌ی عضلانی یا بارداری دیده شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• درد و ضعف عضلانی شدید همراه با ادرار قهوه‌ای = اورژانس (رابدومیولیز)
• درد عضله‌ی مداوم در حال مصرف استاتین
• ضعف عضلانی پیشرونده بدون علت مشخص
• ادرار با رنگ تیره غیرعادی
• درد عضله‌ی شدید بعد از تصادف، زمین خوردن یا فعالیت سنگین

رابدومیولیز می‌تواند منجر به نارسایی حاد کلیه شود و باید سریع درمان شود.

پرسش‌های پرتکرار

چرا CK بعد از ورزش بالا می‌رود؟ ورزش سنگین به‌ویژه ورزش غیرمعمول (وزنه‌برداری، دویدن طولانی)، باعث آسیب میکروسکوپی به فیبرهای عضله می‌شود. این طبیعی است و معمولاً CK ظرف ۳ تا ۷ روز به حالت طبیعی برمی‌گردد.

اگر استاتین می‌خورم و درد عضله دارم چه کنم؟ دارو را خودسرانه قطع نکنید. CK بگیرید و به پزشک نشان دهید. اگر CK ۴ تا ۱۰ برابر طبیعی است، پزشک معمولاً دوز را کم می‌کند یا داروی جایگزین تجویز می‌کند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا CK جای تروپونین در تشخیص سکته را می‌گیرد؟ نه. CK-MB قدیمی‌تر و کم‌اختصاصی‌تر از تروپونین است. امروزه تروپونین استاندارد تشخیص سکته‌ی قلبی است و CK بیشتر برای ارزیابی آسیب عضله‌ی اسکلتی به کار می‌رود.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
CK (مردان)	38 - 174	U/L
CK (زنان)	26 - 140	U/L
CK-MB	< 5	ng/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.