آزمایش AST (آنزیم کبدی)

این آزمایش چیست؟

آزمایش AST (آسپارتات آمینوترانسفراز) یک آنزیم است که در چندین بافت بدن یافت می‌شود — عمدتاً کبد، قلب، عضلات اسکلتی، کلیه و مغز. وقتی این بافت‌ها آسیب می‌بینند، AST آزاد می‌شود و در خون افزایش می‌یابد.

برخلاف ALT که اختصاصاً برای کبد است، AST اطلاعات گسترده‌تری می‌دهد، اما همین خاصیت آن را در تشخیص افتراقی کمتر دقیق می‌کند. AST معمولاً همراه با ALT درخواست می‌شود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً AST را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• پنل سلامت کبد (همراه با ALT، ALP، بیلی‌روبین)
• مشکوک به بیماری کبدی الکلی
• پیگیری بیماران تحت درمان با استاتین (احتمال آسیب عضلانی)
• تشخیص آسیب قلبی (هرچند امروزه تروپونین جایگزین شده)
• بررسی آسیب عضلانی پس از ورزش شدید یا تروما
• ارزیابی بیماران مبتلا به هپاتیت

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتا بودن ندارد. اما برای جلوگیری از نتایج نادرست:

• ۲۴-۴۸ ساعت قبل از آزمایش، ورزش سنگین نکنید — AST عضلانی می‌تواند کاذب بالا برود
• مصرف الکل را قطع کنید
• اگر دارویی جدید مصرف می‌کنید، با پزشک هماهنگ کنید
• بهتر است نمونه‌گیری در زمانی باشد که در حال استراحت بوده‌اید

تفسیر نتایج

AST طبیعی

بافت‌های اصلی بدن (کبد، قلب، عضلات) آسیب فعال ندارند.

AST خفیف بالا (تا ۲ برابر طبیعی)

علل احتمالی:

• ورزش شدید اخیر
• چاقی کبد غیرالکلی
• مصرف داروهای خاص (استاتین، آنتی‌بیوتیک‌ها)
• مصرف الکل
• ضربه یا کشش عضلانی

AST بالا (۳ تا ۱۰ برابر طبیعی)

• هپاتیت ویروسی فعال
• بیماری کبدی الکلی
• سیروز
• سکته‌ی قلبی (در ۸ تا ۱۲ ساعت اول)
• پانکراتیت
• رابدومیولیز (تجزیه‌ی شدید عضله)

AST بسیار بالا (> ۱۰ برابر طبیعی)

نشانه‌ی آسیب شدید بافتی:

• مسمومیت دارویی (به‌ویژه استامینوفن)
• هپاتیت ویروسی شدید
• ایسکمی کبدی
• تروما یا جراحی بزرگ

این موارد نیاز به مراقبت فوری دارند.

نسبت AST/ALT — مهم‌ترین کلید تشخیصی

نسبت بین این دو آنزیم در تشخیص علت بسیار مهم است:

نسبت AST/ALT > 2 (با هر دو بالا)

نشانه‌ی بیماری کبدی الکلی است. یافته‌ای تقریباً مشخصه که حتی بدون پرسش از بیمار، الگوی الکلی را نشان می‌دهد.

نسبت AST/ALT > 1 (در سیروز)

سیروز پیشرفته معمولاً AST بالاتر از ALT دارد، حتی اگر علت اصلی الکلی نباشد.

نسبت AST/ALT < 1

شایع‌ترین الگو در:

• هپاتیت ویروسی مزمن
• چاقی کبد غیرالکلی (NAFLD)
• بیماری ویلسون
• هپاتیت اتوایمیون

AST تنها بالا (با ALT طبیعی)

اگر AST بالا اما ALT طبیعی است، علت احتمالاً کبدی نیست:

• آسیب عضلانی (ورزش شدید، تصادف، رابدومیولیز)
• سکته‌ی قلبی (همراه با تروپونین بالا)
• همولیز (تجزیه‌ی گلبول‌های قرمز)
• بیماری‌های تیروئید

در این موارد، پزشک ممکن است CK (کراتین کیناز) را برای تأیید آسیب عضلانی درخواست کند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• AST بیش از ۲ برابر طبیعی، به‌ویژه با علائم همراه
• AST > ALT با مصرف الکل: ارزیابی شدت آسیب
• AST بسیار بالا با علائم درد قفسه‌ی سینه: اورژانس

پرسش‌های پرتکرار

آیا AST و SGOT یکسان هستند؟ بله، SGOT (Serum Glutamic-Oxaloacetic Transaminase) نام قدیمی AST است. در آزمایشگاه‌های ایران گاهی هنوز SGOT نوشته می‌شود.

ورزش چقدر روی AST اثر می‌گذارد؟ ورزش سنگین می‌تواند AST را تا چند برابر افزایش دهد. این افزایش معمولاً ظرف ۴۸ ساعت برمی‌گردد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

اگر فقط AST بالا باشد، نگران باشم؟ نه لزوماً. اول علت غیرکبدی (عضلانی، قلبی) را بررسی کنید. تکرار آزمایش پس از استراحت کامل توصیه می‌شود.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
AST (مردان)	10 - 40	U/L
AST (زنان)	9 - 32	U/L

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.