آزمایش ALP (آلکالین فسفاتاز)

این آزمایش چیست؟

ALP (آلکالین فسفاتاز) آنزیمی است که در چندین بافت بدن یافت می‌شود:

• کبد و مجاری صفراوی (مهم‌ترین منبع)
• استخوان‌ها
• روده
• جفت (در بارداری)
• کلیه

افزایش ALP معمولاً نشانه‌ی مشکل در مجاری صفراوی یا بیماری استخوانی است.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

• پنل سلامت کبد (همراه با ALT، AST، بیلی‌روبین)
• مشکوک به انسداد صفراوی (سنگ، تومور)
• خستگی، خارش پوست، زردی
• درد استخوان غیرعادی
• شکستگی غیرعادی
• ارزیابی بیماری پاژه
• پیگیری متاستاز سرطان به استخوان
• ارزیابی بیماری هیپرپاراتیروئیدی

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• ۸ ساعت ناشتایی توصیه می‌شود
• وعده‌ی پرچرب اخیر می‌تواند ALP را موقتاً بالا ببرد
• داروها را اطلاع دهید

تفسیر نتایج

ALP طبیعی

عملکرد کبد، صفرا و استخوان احتمالاً طبیعی است.

ALP بالا — منشأ کبدی/صفراوی

اگر ALP و GGT همزمان بالا هستند → منشأ کبدی-صفراوی:

• انسداد صفراوی: سنگ صفرا، تومور، تنگی
• سیروز صفراوی اولیه
• کلانژیت صفراوی اولیه
• هپاتیت کلستاتیک
• داروها: استروئید آنابولیک، ضد بارداری، آنتی‌بیوتیک
• متاستاز سرطان به کبد

ALP بالا — منشأ استخوانی

اگر ALP بالا و GGT طبیعی → منشأ استخوانی:

• بیماری پاژه
• متاستاز سرطان به استخوان
• هیپرپاراتیروئیدیسم
• استئومالاسی (نرمی استخوان)
• شکستگی در حال ترمیم
• رشد کودکان/نوجوانان (طبیعی)
• آستئوپوروز پیشرفته

ALP بالای ۳ برابر طبیعی

نیاز به ارزیابی فوری دارد. تفکیک منشأ با:

• GGT (همراه با ALP کبدی)
• ALP isoenzymes (در آزمایشگاه‌های تخصصی)
• سونوگرافی کبد
• اسکن استخوان

ALP پایین

نادر و کم‌خطر. علل:

• هیپوتیروئیدیسم
• کمبود روی
• بیماری سلیاک
• سوءتغذیه شدید
• ترانسفوزیون اخیر
• هیپوفسفاتمی

ALP در بارداری

در بارداری ALP تا ۲ برابر طبیعی بالا می‌رود (به‌خاطر جفت). این طبیعی است.

ALP در کودکان

در کودکان و نوجوانان (به‌ویژه در سن رشد سریع) ALP بسیار بالاتر از بزرگسالان است (می‌تواند تا ۵۰۰ U/L برسد). این طبیعی است.

الگوی همراه با سایر آنزیم‌ها

الگو	تفسیر
ALP بالا + GGT بالا + بیلی مستقیم بالا	انسداد صفراوی شدید
ALP بالا + GGT بالا + ALT/AST خفیف بالا	کلستاز کبدی
ALP بالا + GGT طبیعی	منشأ استخوانی
ALP بالا + کلسیم بالا + PTH بالا	هیپرپاراتیروئیدیسم

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• ALP بالای ۲ برابر طبیعی همراه با علائم
• ALP بالا همراه با زردی، خارش، درد شکم
• ALP بالا همراه با درد استخوان
• ALP بالا با ALT/AST بالا (پنل کبدی غیرطبیعی)

درمان

بستگی به علت دارد:

• انسداد صفراوی: ERCP، سنگ‌گذاری، جراحی
• بیماری پاژه: بیس‌فسفونات
• هیپرپاراتیروئیدیسم: جراحی پاراتیروئید
• استئومالاسی: ویتامین D و کلسیم

پرسش‌های پرتکرار

اگر ALP من کمی بالا باشد، نگران باشم؟ بستگی به سن دارد. در نوجوانان تا ۵۰۰ طبیعی است. در بارداری تا ۲ برابر طبیعی است. در بزرگسال سالم بدون علامت، اول GGT را بررسی کنید — اگر طبیعی بود، احتمالاً منشأ استخوانی است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا ALP بالا همیشه نشانه‌ی سرطان است؟ نه. اکثر موارد ALP بالا ناشی از سنگ صفرا، بیماری استخوان، یا داروهاست. سرطان یکی از علل، اما نه شایع‌ترین.

فرق ALP و GGT چیست؟ ALP در کبد، استخوان، روده و جفت یافت می‌شود. GGT فقط در کبد و مجاری صفراوی. بنابراین GGT اختصاصی‌تر برای کبد است.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
ALP (بزرگسالان)	44 - 147	U/L
ALP (کودکان/نوجوانان)	تا 500	U/L
ALP (بارداری سه‌ماهه سوم)	تا 2 برابر طبیعی	U/L

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.