آزمایش کلسیم خون

این آزمایش چیست؟

کلسیم (Ca) یکی از فراوان‌ترین مواد معدنی بدن است. حدود ۹۹٪ آن در استخوان‌ها و دندان‌ها ذخیره می‌شود و ۱٪ باقی‌مانده در خون و سلول‌ها نقش‌های حیاتی دارد:

• انقباض عضلانی (از جمله قلب)
• انتقال پیام‌های عصبی
• انعقاد خون
• ترشح هورمون‌ها

این آزمایش معمولاً به دو شکل گزارش می‌شود:

• کلسیم تام: مجموع کلسیم متصل به پروتئین و آزاد
• کلسیم یونیزه: شکل فعال و آزاد کلسیم در خون

سطح کلسیم خون توسط هورمون پاراتیروئید (PTH)، ویتامین D و کلسی‌تونین به‌دقت تنظیم می‌شود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

• بررسی پوکی استخوان یا شکستگی غیرعادی
• اختلال عملکرد کلیه یا سنگ کلیه
• بیماری پاراتیروئید (هیپر یا هیپوپاراتیروئیدیسم)
• علائم کمبود کلسیم: گرفتگی عضلانی، گزگز اطراف دهان، تشنج
• علائم افزایش کلسیم: تهوع، یبوست، خستگی شدید، گیجی
• چکاپ سالانه
• پایش بیماری‌های مزمن کلیه
• بعضی سرطان‌ها (به‌ویژه مولتیپل میلوما، متاستاز استخوانی)

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• نیاز به ناشتایی ندارد
• مصرف مکمل کلسیم یا ویتامین D را به آزمایشگاه اطلاع دهید
• داروهای دیورتیک تیازیدی، لیتیم و آنتی‌اسیدها را اطلاع دهید

تفسیر نتایج

کلسیم طبیعی (8.5 تا 10.2 mg/dL)

متابولیسم استخوان و عملکرد پاراتیروئید در محدوده طبیعی است.

کلسیم پایین (هیپوکلسمی، < 8.5)

علل احتمالی:

• کمبود ویتامین D
• نارسایی کلیه
• هیپوپاراتیروئیدیسم
• کاهش آلبومین خون
• سوءجذب گوارشی (سلیاک، کرون)
• پانکراتیت حاد

علائم: گزگز اطراف دهان و انگشتان، گرفتگی عضلانی، اسپاسم.

کلسیم بالا (هیپرکلسمی، > 10.2)

علل احتمالی:

• هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه (شایع‌ترین)
• بدخیمی (متاستاز استخوانی، مولتیپل میلوما)
• مصرف بیش‌از‌حد مکمل کلسیم یا ویتامین D
• بی‌حرکتی طولانی‌مدت
• بیماری گرانولوماتوز (سارکوئیدوز، سل)

علائم: تشنگی، پُرادراری، یبوست، تهوع، گیجی.

کلسیم یونیزه

اگر سطح آلبومین خون غیرطبیعی باشد (مثلاً در بیماران بدحال یا کلیوی)، کلسیم تام گمراه‌کننده است. در این موارد کلسیم یونیزه دقیق‌تر است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• کلسیم کمتر از ۸ یا بیشتر از ۱۱: ارزیابی فوری
• علائم همراه: گرفتگی شدید عضلانی، تشنج، آریتمی قلبی، گیجی
• سابقه سنگ کلیه مکرر همراه با کلسیم بالا

پرسش‌های پرتکرار

آیا مکمل کلسیم برای همه لازم است؟ خیر. مکمل برای کسانی توصیه می‌شود که از طریق رژیم غذایی به اندازه کافی دریافت نمی‌کنند یا کمبود اثبات‌شده دارند. مصرف بی‌رویه می‌تواند سنگ کلیه و رسوب در عروق ایجاد کند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

رابطه کلسیم با ویتامین D چیست؟ ویتامین D برای جذب کلسیم از روده ضروری است. کمبود ویتامین D می‌تواند کلسیم خون را پایین نگه دارد حتی اگر مصرف کافی باشد.

اگر آلبومین من پایین است، آیا کلسیم تام قابل اعتماد است؟ نه. در این موارد یا کلسیم یونیزه اندازه‌گیری می‌شود یا کلسیم تام را با فرمول تصحیح آلبومین تنظیم می‌کنند.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
کلسیم تام	8.5 - 10.2	mg/dL
کلسیم یونیزه	4.6 - 5.3	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.