آزمایش CK-MB (ایزوآنزیم قلبی)

این آزمایش چیست؟

CK-MB یکی از سه ایزوآنزیم آنزیم کراتین کیناز (CK) است که عمدتاً در سلول‌های عضله‌ی قلب یافت می‌شود. وقتی سلول قلبی آسیب می‌بیند، CK-MB از سلول آزاد و وارد جریان خون می‌شود؛ بنابراین افزایش آن می‌تواند نشانه‌ی سکته‌ی قلبی باشد.

سه ایزوآنزیم CK عبارت‌اند از:

• CK-MM: عضلات اسکلتی
• CK-MB: عضله‌ی قلب (اختصاصی‌تر)
• CK-BB: مغز و ریه

برای مدت‌ها CK-MB استاندارد طلایی تشخیص سکته‌ی قلبی بود، اما امروزه تروپونین (به‌ویژه hs-Troponin) به دلیل حساسیت و اختصاصیت بالاتر، جایگزین اصلی شده است. با این حال، CK-MB در شرایط خاص (مثلاً ارزیابی سکته‌ی مجدد یا زمانی که تروپونین در دسترس نیست) همچنان کاربرد دارد.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک ممکن است CK-MB را در شرایط زیر درخواست کند:

• درد قفسه‌ی سینه‌ی مشکوک به سکته
• ارزیابی سکته‌ی مجدد (Reinfarction) پس از سکته‌ی اولیه
• جایی که تروپونین در دسترس نباشد
• تأیید آسیب قلبی پس از جراحی قلب
• پایش بیماران پس از CPR طولانی
• بررسی میوکاردیت یا کاردیومیوپاتی

برای افزایش دقت تشخیص، آزمایش معمولاً به‌صورت سری (در زمان مراجعه، ۳ تا ۶ ساعت بعد و گاه ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد) تکرار می‌شود.

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیازی به ناشتایی یا آماده‌سازی خاص ندارد و معمولاً به‌صورت اورژانسی انجام می‌شود.

• داروهای روزانه را قطع نکنید
• لیست داروها را به پزشک بگویید
• اگر اخیراً ورزش بسیار شدید، تروما، تزریق عضلانی یا جراحی داشته‌اید حتماً اطلاع دهید (می‌تواند CK کل را بالا ببرد)

تفسیر نتایج

مقادیر طبیعی

شاخص	محدوده
CK-MB	< 5 ng/mL
CK-MB Index	< 2.5%

CK-MB Index = (CK-MB ÷ CK کل) × 100 — این شاخص کمک می‌کند مشخص شود افزایش CK از منشأ قلبی است یا عضله‌ی اسکلتی.

الگوی افزایش در سکته‌ی قلبی

• شروع افزایش: ۳ تا ۶ ساعت پس از سکته
• اوج: ۱۲ تا ۲۴ ساعت
• بازگشت به طبیعی: ۲ تا ۳ روز

این بازگشت سریع، CK-MB را برای تشخیص سکته‌ی مجدد در روزهای بعد مفید می‌کند (در حالی که تروپونین تا ۷ تا ۱۴ روز بالا باقی می‌ماند).

CK-MB بالا با Index > 5%

به‌نفع آسیب قلبی است:

• سکته‌ی قلبی حاد
• میوکاردیت
• جراحی قلب باز
• ضربه به قفسه‌ی سینه با آسیب قلبی
• دفیبریلاسیون مکرر

CK-MB بالا با Index پایین

معمولاً به‌نفع آسیب عضله‌ی اسکلتی است:

• ورزش شدید یا رابدومیولیز
• تزریق عضلانی
• تشنج طولانی
• بیماری‌های عضلانی (دیستروفی، پلی‌میوزیت)

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از علائم زیر را داشتید، بدون منتظر ماندن برای آزمایش فوراً به اورژانس مراجعه کنید:

• درد فشارنده‌ی قفسه‌ی سینه که بیش از ۵ دقیقه طول بکشد
• درد منتشر به ساعد چپ، فک یا پشت
• تنگی نفس ناگهانی با تعریق سرد
• ضعف شدید، تهوع یا غش
• ضربان قلب نامنظم با علائم همراه

سکته‌ی قلبی اورژانس واقعی است و تأخیر می‌تواند مرگبار باشد.

پرسش‌های پرتکرار

چرا امروزه تروپونین جای CK-MB را گرفته است؟ تروپونین حساسیت و اختصاصیت بالاتری برای آسیب سلول قلبی دارد و حتی آسیب‌های بسیار کوچک را هم تشخیص می‌دهد. CK-MB در عضله‌ی اسکلتی هم وجود دارد و می‌تواند مثبت کاذب بدهد.

پس CK-MB دیگر کاربردی ندارد؟ چرا، در ارزیابی سکته‌ی مجدد ظرف چند روز پس از سکته‌ی اولیه بسیار مفید است، چون سریع به طبیعی برمی‌گردد و افزایش جدید آن قابل تشخیص است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری. در اورژانس بیمارستان، جواب در ۳۰ تا ۶۰ دقیقه آماده می‌شود.

اگر CK-MB طبیعی است، یعنی سکته نکرده‌ام؟ لزوماً نه. CK-MB در ساعات اولیه ممکن است هنوز بالا نرفته باشد. به همین دلیل آزمایش‌های سری و در کنار آن تروپونین و نوار قلب لازم است.

آیا ورزش شدید می‌تواند CK-MB را بالا ببرد؟ بله، اما معمولاً CK کل بیشتر افزایش می‌یابد و CK-MB Index پایین می‌ماند (< 2.5%) که کمک می‌کند منشأ عضلانی از قلبی تشخیص داده شود.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
CK-MB (طبیعی)	< 5	ng/mL
CK-MB Index	< 2.5	%
CK-MB (سکته قلبی)	> 6 با Index > 5%	ng/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.