آزمایش فریتین (آهن ذخیره)

این آزمایش چیست؟

فریتین پروتئینی است که آهن را در بدن ذخیره می‌کند. مقدار فریتین خون نشان‌دهنده‌ی ذخایر کل آهن بدن است — به همین دلیل بهترین آزمایش برای تشخیص زودرس کم‌خونی فقر آهن است.

چرا فریتین مهم‌ترین آزمایش آهن است؟

• زودرس‌تر از CBC تغییر می‌کند: قبل از اینکه گلبول‌های قرمز کم شوند، فریتین می‌افتد
• مستقیماً ذخیره را نشان می‌دهد: نه آهن در حال گردش
• دقیق برای پایش درمان

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

• خستگی مزمن بدون علت
• ریزش مو
• شکنندگی ناخن
• رنگ‌پریدگی
• علائم کم‌خونی (تپش قلب، سرگیجه)
• زنان در سن باروری (به‌ویژه با خون‌ریزی قاعدگی شدید)
• زنان باردار
• اهداکنندگان مکرر خون
• گیاهخواران یا وگان‌ها
• جذب نشدن مواد غذایی (سلیاک، کرون)
• پیگیری درمان فقر آهن
• مشکوک به هموکروماتوز (آهن بیش‌از‌حد)

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• نیاز به ناشتایی ندارد
• مکمل آهن را ۲۴-۴۸ ساعت قبل قطع کنید
• نمونه‌ی صبح بهتر است (نوسانات روزانه کم‌تر)

تفسیر نتایج

فریتین طبیعی

• مردان: ۳۰-۴۰۰ ng/mL
• زنان: ۱۵-۱۵۰ ng/mL

ذخایر آهن کافی است.

فریتین پایین (کمبود آهن)

مهم‌ترین تفسیر فریتین. فریتین زیر ۳۰ (مردان) یا زیر ۱۵ (زنان) = قطعاً کمبود آهن.

علل شایع:

• خون‌ریزی مزمن (قاعدگی شدید، خون‌ریزی گوارشی)
• جذب نشدن (سلیاک، گاستریت، جراحی معده)
• رژیم گیاهخواری
• بارداری
• ورزش شدید (به‌ویژه دوندگان)
• اهدای مکرر خون

فریتین مرزی (۳۰ تا ۵۰)

ممکن است ذخایر آهن در حال کاهش باشد. در حضور علائم، درمان توصیه می‌شود.

فریتین بالا (> ۲۰۰ در زنان، > ۴۰۰ در مردان)

فریتین یک نشانگر التهابی هم هست. علل بالا:

• التهاب (شایع‌ترین): عفونت، بیماری مزمن، کنسر
• بیماری کبد: هپاتیت، کبد چرب
• سندرم متابولیک
• هموکروماتوز (بیماری ژنتیکی انباشت آهن)
• اسپلنکتومی (برداشتن طحال)
• مصرف بی‌رویه‌ی مکمل آهن

اگر فریتین خیلی بالا و علت آشکار نیست، آزمایش‌های تکمیلی (آهن سرم، TIBC، اشباع ترانسفرین) و ارجاع به خون‌شناس لازم است.

فریتین بسیار بالا (> ۱۰۰۰)

• هموکروماتوز
• بیماری استیل بزرگسالان
• سرطان‌های خونی
• آسیب کبدی شدید

نیاز به ارزیابی فوری.

درمان کمبود آهن

مکمل آهن خوراکی

• سولفات فروس (۳۲۵ mg = ۶۵ mg آهن المنتال) ۱-۳ بار در روز
• با ویتامین C بهتر جذب می‌شود
• با شکم خالی بهتر جذب می‌شود، اما عوارض گوارشی بیشتر است
• دور از چای، قهوه، لبنیات (کاهش جذب)
• مدت درمان: ۳-۶ ماه (تا پر شدن ذخایر)

تزریق آهن

• در موارد عدم تحمل گوارشی یا نیاز به اصلاح سریع
• مؤثرتر اما گران‌تر و نیاز به مراقبت پزشکی

اصلاح علت زمینه‌ای

• درمان خون‌ریزی قاعدگی
• ارزیابی گوارشی برای خون‌ریزی پنهان
• درمان سلیاک یا گاستریت

رژیم غذایی غنی از آهن

آهن هم (جذب بهتر)

• گوشت قرمز
• مرغ و ماهی
• جگر
• زرده‌ی تخم‌مرغ

آهن غیر هم

• حبوبات (لوبیا، عدس، نخود)
• اسفناج و سبزیجات برگ تیره
• آجیل و دانه‌ها
• شیره‌ی انگور و میوه‌های خشک

نکته: آهن غیر هم را با ویتامین C (پرتقال، لیمو، فلفل دلمه‌ای) بخورید تا جذب بهتر شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• فریتین زیر ۱۵ (زنان) یا ۳۰ (مردان): درمان آغاز شود
• فریتین خیلی پایین + علائم سنگین: ارزیابی برای خون‌ریزی پنهان
• فریتین بالا بدون علت: ارجاع به خون‌شناس
• پایش هر ۳ ماه تا اصلاح کامل

پرسش‌های پرتکرار

چرا با اینکه مکمل آهن می‌خورم، فریتین من بالا نمی‌رود؟ علل: مصرف نادرست (با چای یا لبنیات)، خون‌ریزی پنهان مزمن، جذب نشدن (سلیاک)، یا دوز ناکافی. بازارزیابی توسط پزشک لازم است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

اگر فریتین بالا باشد، خطرناک است؟ بستگی به علت دارد. اگر التهاب یا بیماری زمینه‌ای است، با درمان برطرف می‌شود. اگر هموکروماتوز است، نیاز به درمان مادام‌العمر (خون‌گیری منظم).

فریتین در بارداری چقدر باید باشد؟ حداقل ۳۰-۵۰. کمبود آهن در بارداری بسیار شایع است و باید درمان شود (برای رشد جنین).

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
فریتین (مردان)	30 - 400	ng/mL
فریتین (زنان)	15 - 150	ng/mL
کمبود آهن	< 15 (زنان) / < 30 (مردان)	ng/mL
بسیار بالا	> 500	ng/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.