آزمایش توکسوپلاسما (IgG/IgM)

این آزمایش چیست؟

آزمایش توکسوپلاسما با اندازه‌گیری دو نوع آنتی‌بادی در خون (IgG و IgM)، عفونت با انگل Toxoplasma gondii را بررسی می‌کند. این انگل از طریق گوشت نیم‌پخته، سبزیجات شسته‌نشده و تماس با مدفوع گربه‌ی آلوده منتقل می‌شود.

این تست بخشی از پنل TORCH است که در ابتدای بارداری یا پیش از آن انجام می‌شود. در افراد سالم معمولاً عفونت بدون علامت یا شبیه سرماخوردگی است، اما اگر برای اولین بار در دوران بارداری اتفاق بیفتد می‌تواند به جنین آسیب جدی بزند (توکسوپلاسموز مادرزادی).

• IgM: نشانه‌ی عفونت تازه یا فعال
• IgG: نشانه‌ی عفونت گذشته و ایمنی محافظ

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پیش از بارداری و در بارداری

• مشاوره‌ی پیش از بارداری برای بررسی ایمنی
• در ویزیت اول بارداری به‌عنوان بخشی از پنل TORCH
• در صورت تماس با گربه، خوردن گوشت خام یا سبزیجات نشسته در بارداری
• مشاهده‌ی ناهنجاری‌های جنینی در سونوگرافی (مانند هیدروسفالی، کلسیفیکاسیون مغزی)

نوزادان و کودکان

• نوزاد با علائم عفونت مادرزادی (زردی، بزرگی کبد و طحال، تشنج، آب‌مروارید)
• مادر با Toxo IgM مثبت در بارداری

بیماران ضعیف ایمنی

• مبتلایان به HIV/AIDS با علائم نورولوژیک
• بیماران دریافت‌کننده‌ی پیوند عضو یا شیمی‌درمانی
• التهاب شبکیه (کوریورتینیت) با علت نامشخص

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• نیاز به ناشتایی ندارد
• داروهای مصرفی (به‌ویژه سرکوب‌گرهای ایمنی) را اطلاع دهید
• در صورت سابقه‌ی واکسن یا دریافت IVIG اخیر، آن را اعلام کنید
• در هر زمانی از روز قابل انجام است

تفسیر نتایج

IgG منفی + IgM منفی

• هرگز با انگل تماس نداشته‌اید
• ایمنی محافظ ندارید
• در بارداری باید نکات پیشگیری را جدی بگیرید: گوشت کاملاً پخته، شستن دقیق سبزی، اجتناب از تمیز کردن خاک گربه

IgG مثبت + IgM منفی

• عفونت گذشته (معمولاً ماه‌ها یا سال‌ها قبل)
• ایمنی محافظ دارید — در بارداری معمولاً خطری برای جنین نیست
• نیاز به درمان ندارد

IgG منفی + IgM مثبت

• می‌تواند نشانه‌ی عفونت بسیار تازه باشد
• یا نتیجه‌ی مثبت کاذب (شایع)
• نیاز به تکرار آزمایش پس از ۲-۳ هفته و انجام تست aviditiy IgG برای تعیین زمان دقیق عفونت

IgG مثبت + IgM مثبت

• احتمال عفونت اخیر (در ماه‌های گذشته)
• در بارداری: نیاز به ارزیابی فوری و تست aviditiy IgG
  • aviditiy بالا: عفونت قدیمی‌تر از ۴ ماه (خطر کمتر)
  • aviditiy پایین: عفونت اخیر (خطر بالاتر برای جنین)

نکته‌ی مهم در بارداری

اگر مادر در سه ماهه‌ی اول دچار عفونت اولیه شود:

• خطر انتقال به جنین کمتر است (~۱۵٪)
• اما در صورت انتقال، شدت آسیب بیشتر است
• در سه ماهه‌ی سوم خطر انتقال بالاتر (~۶۵٪) ولی آسیب خفیف‌تر است

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• IgM مثبت در بارداری (نیاز به ارزیابی فوری توسط متخصص زنان)
• علائم شبه‌آنفولانزا، تورم غدد لنفاوی یا تب طولانی در بارداری
• ناهنجاری در سونوگرافی جنین
• نوزاد با علائم مشکوک به عفونت مادرزادی
• تماس ناخواسته با گربه یا گوشت خام در بارداری

پرسش‌های پرتکرار

اگر گربه دارم باید نگران باشم؟ نه لزوماً. فقط گربه‌هایی که گوشت خام می‌خورند یا شکار می‌کنند ممکن است ناقل باشند. در بارداری از تمیز کردن جعبه‌ی خاک خودداری کنید، یا با دستکش انجام دهید و دست‌ها را خوب بشویید.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

اگر IgG مثبت است، آیا باز هم باید نگران بارداری بعدی باشم؟ معمولاً خیر. ایمنی محافظ معمولاً مادام‌العمر است و بارداری‌های بعدی معمولاً ایمن هستند. تنها در بیماران شدیداً ضعیف ایمنی ممکن است عفونت دوباره فعال شود.

آیا توکسوپلاسموز قابل درمان است؟ بله. در بارداری معمولاً از اسپیرامایسین و در عفونت تأییدشده‌ی جنین از ترکیب پیریمتامین + سولفادیازین + اسید فولینیک استفاده می‌شود. تصمیم درمان با متخصص زنان است.

اگر هر دو تست منفی است، آیا واکسن وجود دارد؟ خیر، واکسن انسانی وجود ندارد. تنها راه پیشگیری رعایت بهداشت غذایی و دوری از منابع آلودگی است.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
Toxo IgG (طبیعی منفی)	< 8	IU/mL
Toxo IgG (مثبت - ایمنی)	≥ 10	IU/mL
Toxo IgM (طبیعی)	منفی
Toxo IgM (عفونت اخیر)	مثبت

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.