تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

این آزمایش چیست؟

تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) توانایی بدن در پردازش قند را اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش یکی از دقیق‌ترین روش‌ها برای تشخیص دیابت، پیش‌دیابت و دیابت بارداری است.

در این آزمایش، ابتدا قند خون ناشتا گرفته می‌شود، سپس بیمار محلول گلوکز (معمولاً ۷۵ گرم برای بزرگسالان و ۵۰ یا ۱۰۰ گرم برای بارداری) می‌نوشد. سپس قند خون در زمان‌های مشخص (معمولاً ۱ و ۲ ساعت بعد) دوباره اندازه‌گیری می‌شود تا واکنش بدن به بار قندی بررسی شود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً OGTT را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• غربالگری دیابت بارداری در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری
• FBS مرزی (۱۰۰ تا ۱۲۵) و نیاز به تأیید پیش‌دیابت یا دیابت
• HbA1c مرزی
• سابقه‌ی دیابت بارداری در حاملگی قبلی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• چاقی شدید همراه با عوامل خطر دیابت
• مشکوک شدن به اختلال تحمل گلوکز

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی دارد. نکات مهم:

• ۳ روز قبل از آزمایش، رژیم عادی با حداقل ۱۵۰ گرم کربوهیدرات روزانه داشته باشید
• شب قبل غذای سنگین یا ورزش شدید نداشته باشید
• در طول آزمایش (۲ تا ۳ ساعت) نباید چیزی بخورید، بنوشید، سیگار بکشید یا ورزش کنید
• صبح روز آزمایش، آب ساده مجاز است

محلول گلوکز شیرین است و ممکن است باعث تهوع شود. اگر استفراغ کنید، آزمایش باید روز دیگری تکرار شود.

تفسیر نتایج

نتیجه‌ی طبیعی

قند ناشتا زیر ۱۰۰ و قند ۲ ساعت بعد زیر ۱۴۰ mg/dL نشانه‌ی تحمل طبیعی گلوکز است.

اختلال تحمل گلوکز (پیش‌دیابت)

قند ۲ ساعت بعد بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ mg/dL نشانه‌ی پیش‌دیابت است. این وضعیت با تغییر سبک زندگی کاملاً قابل برگشت است:

• کاهش ۵ تا ۷٪ وزن
• ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی در هفته
• رژیم کم‌کربوهیدرات و کم‌شکر

دیابت

قند ۲ ساعت بعد ≥ ۲۰۰ mg/dL یا قند ناشتا ≥ ۱۲۶ mg/dL تشخیص دیابت را مطرح می‌کند. تشخیص قطعی نیاز به تأیید در روز دیگر دارد (مگر علائم شدید وجود داشته باشد).

دیابت بارداری (روش‌های اختصاصی)

در بارداری، OGTT معمولاً به‌صورت یک‌مرحله‌ای (۷۵ گرم با اندازه‌گیری در زمان‌های ۰، ۱، ۲ ساعت) یا دومرحله‌ای (۵۰ گرم غربالگری، سپس ۱۰۰ گرم تشخیصی) انجام می‌شود. حدنصاب‌ها متفاوت و سخت‌تر از حالت غیرباردار است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• در بارداری با نتیجه‌ی غیرطبیعی: مراجعه به متخصص زنان و متخصص داخلی/غدد
• نتیجه‌ی دیابت در غیرباردار: ارزیابی توسط متخصص داخلی یا غدد
• پیش‌دیابت: مشاوره با متخصص تغذیه برای اصلاح سبک زندگی و تکرار آزمایش بعد از ۶ ماه
• علائم شدید (تهوع، استفراغ، سرگیجه) در حین آزمایش: اطلاع به آزمایشگاه

پرسش‌های پرتکرار

آیا می‌توانم به‌جای OGTT فقط HbA1c بدهم؟ HbA1c سرند مناسبی برای دیابت است، اما برای دیابت بارداری OGTT استاندارد طلایی است و HbA1c جایگزین آن نمی‌شود.

اگر محلول گلوکز را تحمل نکردم چه؟ اگر تهوع شدید یا استفراغ داشته باشید، آزمایش لغو و در روز دیگری تکرار می‌شود. نوشیدن سریع‌تر محلول و خنک بودن آن می‌تواند کمک کند.

چرا قند یک ساعت بعد بالا اما دو ساعت بعد طبیعی است؟ این الگو ممکن است نشانه‌ی پاسخ کند انسولین باشد، اما اگر در محدوده‌ی تشخیصی نباشد، معمولاً نیاز به درمان فوری ندارد. پزشک تصمیم می‌گیرد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
ناشتا (طبیعی)	< 100	mg/dL
ناشتا (پیش‌دیابت)	100 - 125	mg/dL
۲ ساعت بعد از ۷۵ گرم گلوکز (طبیعی)	< 140	mg/dL
۲ ساعت بعد (پیش‌دیابت)	140 - 199	mg/dL
۲ ساعت بعد (دیابت)	≥ 200	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.