آزمایش انسولین خون

این آزمایش چیست؟

آزمایش انسولین سطح این هورمون را در خون اندازه‌گیری می‌کند. انسولین از سلول‌های بتای لوزالمعده ترشح می‌شود و نقش کلیدی در پایین نگه داشتن قند خون دارد.

پس از خوردن غذا، قند خون بالا می‌رود و لوزالمعده انسولین آزاد می‌کند تا گلوکز وارد سلول‌ها شود. در مقاومت به انسولین، سلول‌ها به سیگنال انسولین پاسخ ضعیف می‌دهند و لوزالمعده مجبور است انسولین بیشتری ترشح کند. این وضعیت پیش‌زمینه‌ی دیابت تیپ ۲، سندرم متابولیک و PCOS است.

اغلب اوقات، آزمایش انسولین همراه با FBS تفسیر می‌شود و شاخص HOMA-IR محاسبه می‌گردد.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً انسولین را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• مشکوک شدن به مقاومت به انسولین یا سندرم متابولیک
• چاقی شکمی همراه با چربی خون بالا یا فشار خون بالا
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• سابقه‌ی خانوادگی دیابت تیپ ۲ همراه با اضافه‌وزن
• علائم هیپوگلیسمی (سرگیجه، عرق سرد، گرسنگی شدید بین وعده‌ها)
• ارزیابی بیماران دیابتی برای تصمیم درمانی
• بررسی تومورهای انسولین‌ساز (انسولینوما)

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ۸ ساعت ناشتایی دارد. در این مدت:

• فقط آب ساده مجاز است
• چای، قهوه، آدامس، سیگار ممنوع
• داروهای دیابت یا انسولین را با پزشک هماهنگ کنید
• بهترین زمان نمونه‌گیری: صبح زود

اگر بیوتین (ویتامین B7) مصرف می‌کنید، حداقل ۴۸ ساعت قبل قطع کنید.

تفسیر نتایج

انسولین ناشتای طبیعی

سطح طبیعی به‌همراه FBS طبیعی نشانه‌ی عملکرد سالم لوزالمعده و حساسیت طبیعی سلول‌ها به انسولین است.

انسولین بالا (هایپرانسولینمی / مقاومت به انسولین)

افزایش انسولین ناشتا، حتی اگر FBS طبیعی باشد، نشانه‌ی مقاومت به انسولین است. این وضعیت پیش‌زمینه‌ی دیابت تیپ ۲، کبد چرب و بیماری قلبی است.

HOMA-IR ≥ ۲.۵ نشانه‌ی مقاومت به انسولین در نظر گرفته می‌شود. این وضعیت با کاهش وزن، ورزش منظم، رژیم کم‌کربوهیدرات و گاهی داروهایی مانند متفورمین قابل بهبود است.

انسولین پایین

می‌تواند نشانه‌ی دیابت تیپ ۱ (نارسایی سلول‌های بتا)، دیابت تیپ ۲ پیشرفته، یا اختلال هیپوفیز باشد. در دیابت تیپ ۱، انسولین تقریباً صفر است.

هیپوگلیسمی همراه با انسولین بالا

اگر در زمان افت قند خون، انسولین به‌طور نامتناسبی بالا باشد، شک به انسولینوما (تومور نادر انسولین‌ساز) مطرح می‌شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• HOMA-IR بالای ۲.۵ همراه با اضافه‌وزن یا چربی خون بالا: مراجعه به متخصص داخلی یا غدد
• علائم هیپوگلیسمی مکرر: ارزیابی فوری
• خانم‌های مبتلا به PCOS با انسولین بالا: مشاوره با متخصص غدد یا زنان
• در دیابتی‌ها: تنظیم درمان توسط پزشک

پرسش‌های پرتکرار

HOMA-IR چیست و چطور محاسبه می‌شود؟ HOMA-IR شاخصی برای برآورد مقاومت به انسولین است که از فرمول (انسولین ناشتا × FBS) ÷ ۴۰۵ محاسبه می‌شود. مقادیر زیر ۲.۵ طبیعی، بین ۲.۵ تا ۴ مرزی و بالای ۴ نشانه‌ی مقاومت مشخص است.

آیا انسولین بالا یعنی حتماً دیابت می‌شوم؟ نه حتماً، اما خطر بالاست. تغییر سبک زندگی (کاهش وزن، ورزش، رژیم) می‌تواند روند را معکوس کند.

آیا انسولین در دیابت تیپ ۲ همیشه پایین است؟ نه. در ابتدای دیابت تیپ ۲، انسولین معمولاً بالا است (به‌دلیل مقاومت). با گذشت زمان و خستگی لوزالمعده، انسولین کم می‌شود.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
انسولین ناشتا	2 - 25	μIU/mL
HOMA-IR (مقاومت به انسولین)	< 2.5

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.