آزمایش LDL (کلسترول بد)

این آزمایش چیست؟

LDL (لیپوپروتئین کم‌چگال) که به آن “کلسترول بد” گفته می‌شود، مولکولی است که کلسترول را از کبد به سراسر بدن، از جمله دیواره‌ی شریان‌ها، می‌برد. وقتی LDL خون بالا باشد، کلسترول روی دیواره‌ی شریان‌ها رسوب می‌کند و به‌مرور پلاک تشکیل می‌شود — همان فرآیندی که منجر به سکته‌ی قلبی و مغزی می‌گردد.

LDL مهم‌ترین جزء پنل لیپیدی برای ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی-عروقی است.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

• چکاپ روتین (مردان از ۳۵ سال، زنان از ۴۵ سال، هر ۴-۶ سال)
• پیگیری مصرف استاتین یا داروهای کاهنده‌ی چربی
• سابقه‌ی خانوادگی بیماری قلبی زودرس
• دیابت، فشار خون بالا یا چاقی
• بیماران مبتلا به بیماری شناخته‌شده‌ی قلبی-عروقی
• پس از سکته‌ی قلبی یا مغزی

آماده‌سازی پیش از آزمایش

LDL معمولاً به‌صورت محاسباتی (Friedewald) از کلسترول کل، HDL و تری‌گلیسرید به‌دست می‌آید — و این روش به ناشتایی نیاز دارد.

• ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتایی کامل
• فقط آب ساده مجاز است
• ۲۴ ساعت قبل، الکل و ورزش سنگین ممنوع
• داروهای روتین را با پزشک هماهنگ کنید

تفسیر نتایج

LDL مطلوب (< 100)

ریسک پایه برای بیماری قلبی-عروقی. در افراد سالم بدون فاکتور خطر، هدف خوبی است.

LDL مرزی (100 تا 129)

نیاز به تغییر سبک زندگی دارد. در افراد با ۲+ فاکتور خطر، ممکن است پزشک دارودرمانی را شروع کند.

LDL بالا (130 تا 189)

ریسک قلبی-عروقی بالا. تغییر سبک زندگی همراه با دارودرمانی توصیه می‌شود.

LDL بسیار بالا (≥ 190)

اغلب نشانه‌ی هیپرکلسترولمی خانوادگی (FH) — یک بیماری ژنتیکی. نیاز به ارزیابی فوری و دارودرمانی است.

هدف در بیماران پرخطر (< 70)

برای بیماران دیابتی، سابقه‌ی سکته‌ی قلبی یا CKD، هدف LDL خیلی سختگیرانه‌تر است: زیر ۷۰ یا حتی زیر ۵۵ mg/dL.

چطور LDL را کاهش دهیم؟

رژیم غذایی

• چربی‌های اشباع کم: گوشت قرمز، لبنیات پرچرب، کره را کم کنید
• چربی‌های ترانس صفر: فست‌فود، مارگارین، شیرینی‌های صنعتی
• فیبر محلول: جو دوسر، حبوبات، سبزیجات، میوه (به‌ویژه سیب، گلابی)
• چربی‌های امگا-۳: ماهی چرب ۲ بار در هفته
• آجیل: گردو و بادام روزانه ۳۰ گرم
• روغن زیتون: جایگزین کره

ورزش

• حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته
• پیاده‌روی سریع، شنا، دوچرخه
• ورزش هوازی منظم می‌تواند LDL را ۵-۱۰٪ کاهش دهد

دارودرمانی

اگر سبک زندگی کافی نباشد، پزشک ممکن است استاتین تجویز کند (آتورواستاتین، روسواستاتین، سیمواستاتین). استاتین‌ها LDL را ۳۰ تا ۶۰٪ کاهش می‌دهند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• LDL بالای ۱۶۰ بدون فاکتور خطر
• LDL بالای ۱۳۰ با ۱+ فاکتور خطر
• LDL بالای ۱۹۰ (احتمال بیماری ژنتیکی)
• در صورت سابقه‌ی خانوادگی قوی بیماری قلبی زودرس

پرسش‌های پرتکرار

آیا فقط LDL کافی است؟ خیر. LDL را همراه با HDL، تری‌گلیسرید و کلسترول کل (پنل کامل لیپیدی) بررسی کنید.

استاتین برای همیشه؟ معمولاً بله. اگر دلیل LDL بالا ژنتیکی است، قطع دارو = برگشت LDL به سطح قبلی.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

ورزش چقدر LDL را کاهش می‌دهد؟ حدود ۵-۱۰٪ — کم اما واقعی. در ترکیب با رژیم اثر بزرگ‌تری دارد.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
LDL (مطلوب)	< 100	mg/dL
LDL (نزدیک به مطلوب)	100 - 129	mg/dL
LDL (مرزی بالا)	130 - 159	mg/dL
LDL (بالا)	160 - 189	mg/dL
LDL (بسیار بالا)	≥ 190	mg/dL
LDL (بیماران پرخطر)	< 70	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.