آزمایش کلسترول خون

این آزمایش چیست؟

آزمایش کلسترول یا پنل لیپیدی چربی‌های موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش معمولاً شامل چهار جزء است:

• کلسترول کل (Total Cholesterol): مجموع تمام انواع کلسترول
• LDL (کلسترول بد): مولکول‌هایی که کلسترول را به دیواره‌ی شریان‌ها می‌رسانند و باعث تشکیل پلاک می‌شوند
• HDL (کلسترول خوب): مولکول‌هایی که کلسترول اضافی را از شریان‌ها به کبد برمی‌گردانند
• تری‌گلیسرید: نوع دیگری از چربی که در خون حمل می‌شود و انرژی ذخیره می‌کند

کلسترول بالای خون یکی از مهم‌ترین عوامل خطر بیماری‌های قلبی-عروقی است.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

توصیه‌های غربالگری روتین:

• مردان از سن ۳۵ سالگی، هر ۴ تا ۶ سال
• زنان از سن ۴۵ سالگی، هر ۴ تا ۶ سال
• زودتر اگر فاکتورهای خطر دارید:
  • سابقه‌ی خانوادگی بیماری قلبی زودرس
  • دیابت یا پیش‌دیابت
  • فشار خون بالا
  • چاقی یا اضافه‌وزن
  • سیگاری بودن
  • سبک زندگی کم‌تحرک

موارد دیگر:

• ارزیابی اثر داروهای کاهنده‌ی چربی (استاتین)
• پیش از جراحی بزرگ
• ارزیابی خطر سکته‌ی قلبی یا مغزی

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتایی دارد (به‌ویژه برای تری‌گلیسرید دقیق):

• فقط آب ساده مجاز است
• چای، قهوه، آدامس، سیگار ممنوع
• ۲۴ ساعت قبل: از الکل پرهیز کنید
• ۲۴ ساعت قبل: ورزش سنگین نکنید
• بهترین زمان: صبح زود

نکته: برخی گایدلاین‌های جدید (اروپا، انگلستان) برای کلسترول کل و LDL ناشتایی را الزامی نمی‌دانند. اما برای تری‌گلیسرید همچنان توصیه می‌شود.

تفسیر نتایج

کلسترول کل

محدوده	تفسیر
< 200	مطلوب
200 - 239	مرزی بالا — نیاز به تغییر سبک زندگی
≥ 240	بالا — احتمال نیاز به دارودرمانی

LDL — مهم‌ترین جزء

LDL (mg/dL)	تفسیر
< 70	بهینه برای بیماران پرخطر (دیابتی، سابقه‌ی قلبی)
70 - 99	مطلوب
100 - 129	نزدیک به مطلوب
130 - 159	مرزی بالا
160 - 189	بالا
≥ 190	بسیار بالا — معمولاً نیاز به دارودرمانی

HDL — هرچه بالاتر، بهتر

• HDL < ۴۰ (مردان) یا < ۵۰ (زنان): عامل خطر بیماری قلبی
• HDL ۴۰-۵۹: متوسط
• HDL ≥ ۶۰: محافظت‌کننده در برابر بیماری قلبی

تری‌گلیسرید

محدوده	تفسیر
< 150	طبیعی
150 - 199	مرزی بالا
200 - 499	بالا
≥ 500	بسیار بالا — خطر پانکراتیت

نسبت‌های مهم

نسبت کلسترول کل / HDL

• < ۳.۵: کم‌خطر
• ۳.۵ تا ۵: متوسط

• ۵: پرخطر

نسبت LDL / HDL

• < ۲.۵: مطلوب
• ۲.۵ تا ۳.۵: متوسط

• ۳.۵: پرخطر

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• کلسترول کل بالای ۲۴۰
• LDL بالای ۱۶۰
• HDL پایین به‌همراه LDL بالا
• تری‌گلیسرید بالای ۲۰۰
• اگر فاکتورهای خطر متعدد دارید

پزشک با محاسبه‌ی خطر ۱۰ ساله‌ی بیماری قلبی (ASCVD Risk Score) تصمیم می‌گیرد که آیا دارودرمانی لازم است یا نه.

نکات کاهش کلسترول

رژیم غذایی

• مصرف چربی‌های اشباع را کاهش دهید (گوشت قرمز، لبنیات پرچرب، کره)
• چربی‌های ترانس را حذف کنید (روغن جامد، فست‌فود)
• ماهی چرب (سالمون، ساردین) دو بار در هفته
• فیبر بیشتر: جو دوسر، حبوبات، سبزیجات، میوه
• آجیل (به‌ویژه گردو و بادام)
• روغن زیتون به‌جای کره

ورزش

• حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته
• ورزش هوازی (پیاده‌روی سریع، شنا، دوچرخه)
• HDL را بالا می‌برد و LDL را پایین می‌آورد

سبک زندگی

• ترک سیگار (HDL را افزایش می‌دهد)
• کنترل وزن (هر ۵ کیلو کاهش وزن، LDL را ۵-۱۰٪ کاهش می‌دهد)
• محدود کردن الکل
• مدیریت استرس

پرسش‌های پرتکرار

اگر کلسترول بالا دارم اما هیچ علامتی ندارم، نگران باشم؟ بله، باید جدی بگیرید. کلسترول بالا بی‌سروصدا پلاک ایجاد می‌کند و اولین علامت اغلب سکته‌ی قلبی است. به همین خاطر «قاتل خاموش» نامیده می‌شود.

آیا استاتین خطرناک است؟ استاتین‌ها در دوزهای استاندارد ایمن هستند. عوارض جانبی نسبتاً نادر است (درد عضلانی در ۵-۱۰٪، افزایش آنزیم کبدی در < ۲٪). فواید بسیار بیشتر از خطرات است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

هر چند وقت یک‌بار باید چربی خون بدهم؟ سالم: هر ۴ تا ۶ سال. با فاکتور خطر: هر ۱ تا ۲ سال. تحت درمان: هر ۳ تا ۶ ماه در ابتدا، سپس سالی یک‌بار.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
کلسترول کل (مطلوب)	< 200	mg/dL
کلسترول کل (مرزی بالا)	200 - 239	mg/dL
کلسترول کل (بالا)	≥ 240	mg/dL
LDL (کلسترول بد)	< 100	mg/dL
HDL (کلسترول خوب) - مردان	> 40	mg/dL
HDL (کلسترول خوب) - زنان	> 50	mg/dL
تری‌گلیسرید	< 150	mg/dL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.