آزمایش آمیلاز

این آزمایش چیست؟

آمیلاز یک آنزیم گوارشی است که نشاسته را به قندهای ساده تجزیه می‌کند. این آنزیم عمدتاً توسط پانکراس (لوزالمعده) و غدد بزاقی تولید می‌شود.

افزایش آمیلاز خون معمولاً نشانه‌ی آسیب به این دو ارگان است — به‌ویژه پانکراتیت حاد. آمیلاز معمولاً همراه با لیپاز اندازه‌گیری می‌شود؛ لیپاز اختصاصی‌تر است، اما آمیلاز سریع‌تر بالا می‌رود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً آمیلاز را در این موارد درخواست می‌کند:

• درد ناگهانی و شدید در بالای شکم که به پشت تیر می‌کشد
• تهوع و استفراغ پایدار همراه با درد شکم
• تب بدون علت آشکار با علائم گوارشی
• تورم دردناک غدد بزاقی (مشکوک به پاروتیدیت / اوریون)
• سابقه‌ی سنگ کیسه‌ی صفرا یا مصرف زیاد الکل
• پایش بیماران پانکراتیت مزمن
• بررسی درد شکمی پس از ERCP

آماده‌سازی پیش از آزمایش

• نیاز به ناشتایی ندارد
• مصرف الکل را قبل از آزمایش اطلاع دهید
• داروهای مصرفی را اطلاع دهید (برخی داروها مانند کدئین، مورفین، دیورتیک‌ها و استروژن می‌توانند آمیلاز را افزایش دهند)
• اگر ERCP انجام داده‌اید، آن را اعلام کنید

تفسیر نتایج

آمیلاز طبیعی (30 - 110 U/L)

نشان‌دهنده‌ی عملکرد طبیعی پانکراس و غدد بزاقی.

افزایش خفیف (تا ۳ برابر طبیعی)

می‌تواند ناشی از:

• پاروتیدیت (التهاب غدد بزاقی) یا اوریون
• بیماری‌های کیسه‌ی صفرا
• زخم پپتیک
• پانکراتیت مزمن
• نارسایی کلیه (کاهش دفع آمیلاز)
• بارداری
• بیماری‌های التهابی روده
• ماکروآمیلازمیا (یافته‌ی خوش‌خیم)

افزایش شدید (> ۳ برابر طبیعی)

نشانه‌ی قوی پانکراتیت حاد:

• شایع‌ترین علل: سنگ صفرا و الکل
• سایر علل: تری‌گلیسیرید بسیار بالا، داروها، عفونت ویروسی، تروما، ERCP

در پانکراتیت حاد، آمیلاز در عرض ۲-۱۲ ساعت بالا می‌رود، در ۲۴-۴۸ ساعت به اوج می‌رسد و در عرض ۳-۵ روز به نرمال برمی‌گردد.

آمیلاز پایین

ممکن است ناشی از:

• نارسایی پیشرفته‌ی پانکراس
• آسیب کبدی شدید
• سیستیک فیبروزیس
• پیش‌اکلامپسی

نکته‌ی مهم: آمیلاز و لیپاز با هم

• در پانکراتیت حاد: هر دو افزایش می‌یابند
• لیپاز اختصاصی‌تر است (تا ۱۴ روز بالا می‌ماند)
• آمیلاز سریع‌تر برمی‌گردد به نرمال
• در پانکراتیت مزمن، ممکن است هر دو طبیعی باشند

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

این علائم نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند:

• درد شدید و ناگهانی بالای شکم که به پشت تیر می‌کشد
• درد شکمی همراه با تب، استفراغ مکرر یا زردی
• زردی پوست یا چشم همراه با درد شکم
• مدفوع چرب و شناور (نشانه‌ی نارسایی پانکراس)

پرسش‌های پرتکرار

آیا آمیلاز بالا حتماً به‌معنی پانکراتیت است؟ خیر. اوریون، پاروتیدیت، نارسایی کلیه و حتی برخی داروها می‌توانند آن را افزایش دهند. تشخیص نیاز به علائم بالینی، لیپاز و تصویربرداری دارد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آمیلاز بهتر است یا لیپاز؟ لیپاز اختصاصی‌تر برای پانکراس است و در پانکراتیت حاد ارزش بیشتری دارد. اما معمولاً هر دو با هم درخواست می‌شوند.

اگر آمیلاز من کمی بالا باشد، چه کنم؟ بدون علامت، احتمالاً جای نگرانی نیست — می‌تواند ناشی از ماکروآمیلازمی یا علل خوش‌خیم باشد. تکرار آزمایش پس از ۱-۲ هفته و درخواست لیپاز معمولاً توصیه می‌شود.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
آمیلاز سرم	30 - 110	U/L
آمیلاز پانکراس (P-amylase)	13 - 53	U/L

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.