آزمایش PT/INR (زمان پروترومبین)

این آزمایش چیست؟

آزمایش PT (Prothrombin Time) زمان مورد نیاز برای لخته شدن پلاسمای خون از طریق مسیر خارجی انعقاد را اندازه می‌گیرد. این مسیر شامل فاکتورهای انعقادی I، II، V، VII و X است که عمدتاً در کبد ساخته می‌شوند و برای فعالیت‌شان به ویتامین K نیاز دارند.

INR (International Normalized Ratio) یک عدد استاندارد بین‌المللی است که PT آزمایشگاه‌های مختلف را قابل مقایسه می‌کند. این عدد به‌صورت زیر محاسبه می‌شود:

INR = (PT بیمار / PT کنترل) ^ ISI

کاربرد اصلی این آزمایش، پایش بیماران مصرف‌کننده‌ی وارفارین (Warfarin) است؛ همچنین در ارزیابی عملکرد کبد و اختلالات انعقادی استفاده می‌شود.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک معمولاً PT/INR را در موارد زیر درخواست می‌کند:

• پایش منظم بیماران تحت درمان با وارفارین
• ارزیابی پیش از جراحی‌ها و عمل‌های دندانپزشکی
• بررسی خون‌ریزی غیرعادی یا کبودی‌های مکرر
• ارزیابی عملکرد کبد در بیماری‌های مزمن (سیروز، هپاتیت)
• بررسی کمبود ویتامین K
• ارزیابی کواگولوپاتی در بیماری حاد (سپسیس، DIC)
• بررسی علت سقط مکرر یا ترومبوز
• پایش بیماران بدحال در ICU

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد.

نکات مهم:

• داروهای ضدانعقاد (وارفارین، هپارین، DOACs) و آسپرین را به پزشک اطلاع دهید
• مصرف ویتامین K (سبزیجات سبز تیره مانند کلم، اسفناج، جعفری) را به‌طور ناگهانی تغییر ندهید
• مصرف الکل می‌تواند INR را افزایش دهد
• داروهای گیاهی (سنبل الطیب، سیر، جینکو) را به پزشک بگویید
• در بیماران وارفارین، آزمایش معمولاً در همان ساعت معمول روز انجام شود

تفسیر نتایج

مقادیر طبیعی

شاخص	محدوده‌ی طبیعی
PT	11 - 13.5 ثانیه
INR (افراد سالم)	0.8 - 1.2

اهداف INR در درمان

موقعیت بالینی	محدوده‌ی هدف INR
فیبریلاسیون دهلیزی، DVT، آمبولی ریه	2.0 - 3.0
دریچه‌ی مکانیکی قلب	2.5 - 3.5
ترومبوز عودکننده با وجود درمان	3.0 - 4.0

INR بالا

افزایش INR به‌معنای افزایش زمان لخته شدن و خطر خون‌ریزی است. علل شایع:

• مصرف بیش از حد وارفارین
• بیماری‌های کبدی (سیروز، هپاتیت پیشرفته)
• کمبود ویتامین K
• سوءجذب چربی
• مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (که فلور روده را تغییر می‌دهند)
• DIC (انعقاد منتشره داخل عروقی)

INR بالای ۵ خطر خون‌ریزی جدی دارد و نیاز به مداخله‌ی فوری (ویتامین K یا پلاسما) ممکن است وجود داشته باشد.

INR پایین

INR زیر ۲ در بیمار وارفارینی نشان‌دهنده‌ی کافی نبودن دوز و خطر لخته‌ی خون است. علل:

• دوز ناکافی وارفارین
• مصرف زیاد ویتامین K
• تداخل دارویی (مثلاً مولتی‌ویتامین حاوی K)
• نخوردن منظم دارو

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

فوراً با پزشک تماس بگیرید اگر:

• خون‌ریزی فعال از بینی، لثه، ادرار یا مدفوع دارید
• کبودی‌های بزرگ و دردناک ظاهر می‌شوند
• سردرد شدید، تاری دید یا گیجی دارید (نشانه‌ی خون‌ریزی مغزی)
• خون در استفراغ یا مدفوع سیاه قیری مشاهده می‌کنید
• INR شما خارج از محدوده‌ی هدف است

هرگز دوز وارفارین خود را بدون مشورت پزشک تغییر ندهید.

پرسش‌های پرتکرار

چرا INR من با وجود مصرف منظم وارفارین نوسان دارد؟ رژیم غذایی (به‌خصوص سبزیجات سبز)، مصرف الکل، داروهای جدید، عفونت و حتی استرس می‌توانند INR را تغییر دهند. به همین دلیل پایش منظم (هر ۱ تا ۴ هفته) ضروری است.

آیا می‌توانم سبزی‌جات سبز بخورم؟ بله، اما به‌صورت ثابت و یکنواخت. ممنوع نیست؛ فقط نباید مقدار آن‌ها از روز به روز به‌شدت تغییر کند.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا DOAC‌ها (مثل ریواروکسابان) هم با INR پایش می‌شوند؟ خیر. داروهای ضدانعقاد مستقیم خوراکی (DOAC) نیاز به پایش منظم INR ندارند و این آزمایش برای آن‌ها تفسیر استاندارد ندارد.

چرا یک‌بار آزمایش انگشتی و یک‌بار وریدی می‌دهم؟ دستگاه‌های انگشتی (point-of-care) برای پایش سریع وارفارین کاربرد دارند، اما نمونه‌ی وریدی استاندارد طلایی است و در صورت اختلاف، نتیجه‌ی وریدی ملاک است.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
PT	11 - 13.5	ثانیه
INR (طبیعی)	0.8 - 1.2
INR (هدف وارفارین)	2.0 - 3.0

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.