آزمایش NT-proBNP

این آزمایش چیست؟

NT-proBNP (N-terminal pro-Brain Natriuretic Peptide) قطعه‌ای از پیش‌سازِ هورمون BNP است که توسط سلول‌های عضله‌ی بطن قلب ترشح می‌شود. وقتی فشار یا کشش روی بطن چپ زیاد شود (مثلاً در نارسایی قلبی)، تولید این هورمون افزایش می‌یابد.

تفاوت‌های NT-proBNP با BNP:

• نیمه‌عمر طولانی‌تر (حدود ۱۲۰ دقیقه در مقابل ۲۰ دقیقه)
• پایداری بیشتر در نمونه‌ی خون
• در آزمایشگاه‌های ایران در دسترس‌تر است

NT-proBNP پرکاربردترین نشانگر تشخیص و پایش نارسایی قلبی است و به پزشک کمک می‌کند تنگی نفس قلبی را از ریوی تفکیک کند.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

پزشک NT-proBNP را در موارد زیر تجویز می‌کند:

• تنگی نفس بدون علت مشخص
• تورم پاها (ادم)
• خستگی غیرعادی و کاهش تحمل فعالیت
• مشکوک به نارسایی قلبی در اورژانس
• پایش بیماران شناخته‌شده‌ی نارسایی قلبی
• ارزیابی شدت بیماری قلبی
• تشخیص افتراقی COPD از نارسایی قلبی
• قبل از جراحی‌های بزرگ در بیماران قلبی

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیازی به ناشتایی ندارد و در هر ساعت از روز می‌توان نمونه گرفت.

• داروهای روزانه (لازیکس، انالاپریل، متوپرولول و …) را طبق روال مصرف کنید
• لیست داروها را به آزمایشگاه و پزشک اطلاع دهید
• اگر اخیراً درد قفسه‌ی سینه یا تشدید علائم داشته‌اید، بگویید
• وزن و فشار خون اخیر را همراه ببرید (برای پایش)

تفسیر نتایج

مقادیر طبیعی (بر اساس سن)

سن	محدوده‌ی طبیعی
< 50 سال	< 50 pg/mL
50 - 75 سال	< 125 pg/mL
≥ 75 سال	< 450 pg/mL

(مقادیر در زنان معمولاً کمی بالاتر از مردان است.)

تفسیر در تنگی نفس حاد (اورژانس)

محدوده	تفسیر
< 300 pg/mL	نارسایی قلبی بسیار بعید
300 - 1800	منطقه‌ی خاکستری — ارزیابی بیشتر لازم
> 1800 (< 50 سال)	نارسایی قلبی محتمل
> 900 (50 - 75 سال)	نارسایی قلبی محتمل
> 1800 (≥ 75 سال)	نارسایی قلبی محتمل

تفسیر در نارسایی قلب مزمن

• < ۱۰۰۰: کنترل قابل قبول
• ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰: نارسایی متوسط

• ۳۰۰۰: نارسایی پیشرفته، پیش‌آگهی بدتر

علل غیرقلبی افزایش NT-proBNP

NT-proBNP می‌تواند بدون نارسایی قلبی هم بالا برود:

• نارسایی کلیه (مهم‌ترین)
• سن بالا
• آمبولی ریه
• فیبریلاسیون دهلیزی
• سپسیس
• کم‌خونی شدید
• پرکاری تیروئید

NT-proBNP پایین

• < ۳۰۰ در فرد علامت‌دار: نارسایی قلبی را تقریباً رد می‌کند
• در بیماران چاق ممکن است کاذب پایین باشد

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• تنگی نفس در حالت دراز کشیدن (orthopnea)
• بیدار شدن شبانه از تنگی نفس
• تورم پاها به‌خصوص دو طرفه
• افزایش وزن سریع (۲ کیلو در چند روز) بدون تغییر تغذیه
• خستگی و کاهش تحمل فعالیت معمول
• تپش قلب همراه با علائم بالا

این علائم می‌توانند نشانه‌ی نارسایی قلبی یا تشدید آن باشند.

پرسش‌های پرتکرار

NT-proBNP بالا یعنی حتماً نارسایی قلبی دارم؟ نه حتماً. سن بالا، نارسایی کلیه و آمبولی ریه هم آن را بالا می‌برند. تشخیص نهایی با ترکیب علائم، معاینه، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود.

چرا گاهی این آزمایش را تکرار می‌کنند؟ برای پایش پاسخ به درمان. اگر دارو مؤثر باشد، NT-proBNP به‌مرور پایین می‌آید. افزایش ناگهانی می‌تواند نشانه‌ی تشدید بیماری باشد.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری.

آیا BNP و NT-proBNP یکی هستند؟ هر دو از یک پیش‌ساز ساخته می‌شوند اما مقادیر طبیعی متفاوت دارند. NT-proBNP پایدارتر و در آزمایشگاه ایران رایج‌تر است. هرگز عدد یکی را با محدوده‌ی دیگری مقایسه نکنید.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
NT-proBNP (< 75 سال)	< 125	pg/mL
NT-proBNP (≥ 75 سال)	< 450	pg/mL
نارسایی قلب مزمن	> 1000	pg/mL

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.