آزمایش گروه خونی (ABO/Rh)

این آزمایش چیست؟

آزمایش گروه خونی نوع آنتی‌ژن‌های موجود روی سطح گلبول‌های قرمز خون شما را تعیین می‌کند. دو سیستم مهم وجود دارد:

• سیستم ABO: بر اساس وجود یا نبود آنتی‌ژن‌های A و B
  • گروه A: فقط آنتی‌ژن A
  • گروه B: فقط آنتی‌ژن B
  • گروه AB: هر دو آنتی‌ژن (گیرنده‌ی همگانی)
  • گروه O: هیچ‌کدام (دهنده‌ی همگانی)
• فاکتور Rh: وجود یا نبود آنتی‌ژن D
  • Rh مثبت (+): آنتی‌ژن D وجود دارد
  • Rh منفی (−): آنتی‌ژن D وجود ندارد

ترکیب این دو هشت گروه اصلی را می‌سازد: A+, A−, B+, B−, AB+, AB−, O+, O−.

تعیین گروه خونی پیش از انتقال خون، پیوند عضو، بارداری و جراحی‌های بزرگ ضروری است؛ زیرا تزریق خون ناسازگار می‌تواند واکنش ایمنی شدید و حتی کشنده ایجاد کند.

چه زمانی این آزمایش لازم است؟

گروه خونی معمولاً در موارد زیر تعیین می‌شود:

• پیش از هر انتقال خون (Crossmatch)
• پیش از جراحی‌های بزرگ که احتمال نیاز به خون وجود دارد
• در شروع بارداری (به‌خصوص برای بررسی ناسازگاری Rh)
• پیش از پیوند عضو یا مغز استخوان
• در اهدای خون و پلاسما
• در دوران اورژانس و تروما
• در غربالگری‌های دوران سربازی، استخدام، یا ازدواج
• در شناسایی پدر بیولوژیک (همراه با آزمایش‌های دیگر)

آماده‌سازی پیش از آزمایش

این آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد و در هر زمانی از روز قابل انجام است.

نکات مهم:

• در صورت سابقه‌ی انتقال خون اخیر (تا ۳ ماه گذشته) به آزمایشگاه اطلاع دهید
• مصرف داروها معمولاً تأثیری بر نتیجه ندارد
• در بارداری، آزمایش به همراه Antibody Screen (آنتی‌بادی ضد D) انجام می‌شود
• نتیجه‌ی گروه خونی در طول عمر ثابت می‌ماند و معمولاً نیاز به تکرار ندارد

تفسیر نتایج

گروه‌های ABO و سازگاری

گروه گیرنده	می‌تواند خون بگیرد از	می‌تواند به این گروه‌ها بدهد
O−	فقط O−	همه (دهنده‌ی همگانی)
O+	O+, O−	O+, A+, B+, AB+
A−	A−, O−	A+, A−, AB+, AB−
A+	A+, A−, O+, O−	A+, AB+
B−	B−, O−	B+, B−, AB+, AB−
B+	B+, B−, O+, O−	B+, AB+
AB−	A−, B−, AB−, O−	AB+, AB−
AB+	همه (گیرنده‌ی همگانی)	فقط AB+

اهمیت Rh

افراد Rh منفی ویژگی مهم دارند: اگر در معرض خون Rh+ قرار بگیرند (مثلاً از طریق انتقال خون یا بارداری با جنین Rh+)، بدن آن‌ها آنتی‌بادی ضد D تولید می‌کند. این آنتی‌بادی در بارداری بعدی می‌تواند به جنین Rh+ حمله کند و باعث بیماری همولیتیک نوزاد (HDN) شود.

ناسازگاری Rh در بارداری

اگر مادر Rh منفی و پدر Rh مثبت باشد، احتمال دارد جنین Rh مثبت باشد. در این حالت:

• در هفته‌ی ۲۸ بارداری: تزریق RhoGAM (آنتی-D) برای جلوگیری از تشکیل آنتی‌بادی
• پس از زایمان: اگر نوزاد Rh+ باشد، تزریق دوز دوم RhoGAM در ۷۲ ساعت اول
• در سقط، خون‌ریزی بارداری، یا آمنیوسنتز نیز ممکن است تزریق نیاز باشد

شیوع گروه‌های خونی

شیوع گروه‌های خونی در جمعیت ایران (تقریبی):

• O+ حدود ۳۵٪
• A+ حدود ۳۰٪
• B+ حدود ۲۰٪
• AB+ حدود ۸٪
• گروه‌های Rh منفی حدود ۷ تا ۱۰٪ کل جمعیت

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر در شرایط زیر هستید، حتماً گروه خونی خود را بدانید و به پزشک اطلاع دهید:

• بارداری (به‌خصوص اگر Rh منفی هستید)
• نیاز به جراحی برنامه‌ریزی‌شده
• سابقه‌ی واکنش به انتقال خون
• اهدا یا دریافت پیوند عضو
• زندگی در منطقه‌ای با دسترسی محدود به خون نادر (Rh منفی)

داشتن کارت گروه خونی همراه خود در سفر و رانندگی توصیه می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

آیا گروه خونی من در طول عمر تغییر می‌کند؟ خیر، گروه خونی ABO و Rh ژنتیکی و ثابت است. تنها استثناء بیماران پس از پیوند مغز استخوان است که گروه خونی آن‌ها می‌تواند به گروه دهنده تغییر کند.

گروه خونی فرزند چگونه از والدین به ارث می‌رسد؟ هر فرد دو ژن (یکی از هر والد) دارد. مثلاً پدر AB و مادر O، فرزند می‌تواند A یا B باشد اما نه AB و نه O. سازگاری ABO والدین گاهی برای تشخیص پدر بیولوژیک کاربرد دارد، ولی آزمایش DNA دقیق‌تر است.

چه مدت طول می‌کشد تا جواب آماده شود؟ معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت پس از نمونه‌گیری. در اورژانس، تعیین گروه خونی فوری در کمتر از ۱۵ دقیقه ممکن است.

چرا در بارداری اول معمولاً مشکلی پیش نمی‌آید ولی در دوم بله؟ در بارداری اول، بدن مادر Rh منفی تازه با خون Rh+ جنین آشنا می‌شود و آنتی‌بادی ساخته می‌شود. در بارداری دوم، این آنتی‌بادی‌ها از پیش وجود دارند و می‌توانند به گلبول‌های قرمز جنین حمله کنند. تزریق RhoGAM دقیقاً از این مرحله جلوگیری می‌کند.

آیا گروه خونی بر شخصیت یا رژیم غذایی تأثیر دارد؟ خیر. ادعاهای رایج درباره‌ی شخصیت بر اساس گروه خونی یا رژیم‌های ویژه‌ی هر گروه خونی پایه‌ی علمی ندارند و توسط انجمن‌های معتبر پزشکی رد شده‌اند.

محدوده‌ی طبیعی

پارامتر	محدوده	واحد
گروه‌های ABO	A, B, AB, O
Rh	مثبت یا منفی

محدوده‌ها بسته به آزمایشگاه و سن متفاوت است. به برگه‌ی نتایج خود رجوع کنید.